Hindistonlik dengizchi Anish (taxallus) deyarli 10 hafta davomida Eronning Shatt al-Arab suv yo‘lida qolib ketgan. U 28-fevral kuni AQSh prezidenti Donald Trampning “Epic Fury” operatsiyasini boshlashidan bir necha kun oldin yuk kemasida yetib kelgan.
Anishning so‘zlariga ko‘ra, u urush, raketalar va barcha vaziyatlarni boshidan kechirgan. Uning ba’zi hindistonlik hamkasblari Erondan Armanistonga 44 km quruqlik chegarasi orqali uyga qaytishga muvaffaq bo‘lgan, ammo ko‘pchilik maoshini olmaganligi sababli qolib ketgan.
Anishning ta’kidlashicha, ba’zi dengizchilar hind agentlari tomonidan maosh olmagan, boshqalari esa Eron agentlari Armanistonga borish uchun dollar bermasligi sababli qolib ketgan. U kartoshka, piyoz, pomidor va non bilan kun kechirayotganini, boshqa kemalarda esa oziq-ovqat va suv tugab borayotganini eshitgan.
Anishning ahvoli, Eron Hormuz bo‘g‘ozini amalda yopib qo‘yganidan beri taxminan 20 000 dengizchining boshiga tushgan. Urushdan oldin bu bo‘g‘oz jahon neft va gaz yetkazib berishning beshdan bir qismini tashigan.
7-apreldagi sulhga qaramasdan, dengiz harakati to‘xtab qolgan. AQSh Markaziy qo‘mondoni uchta esminetsga hujum qilinganini va ularni “to‘xtatib, yo‘q qilganini” ma’lum qilgan. Eron harbiylari esa AQSh kemalariga javob qaytarganini aytgan.
Eron o‘z hududiy suvlarida kemalarga xavfsiz o‘tishni taklif qilgan, ammo to‘lov evaziga. Shu bilan birga, AQSh 13-apreldan beri Eron portlarini blokada qilgan. Lloyd’s List ma’lumotlariga ko‘ra, kamida to‘rtta tijorat kemasiga o‘t ochilgan.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro Dengiz Tashkiloti (IMO) urush boshlanganidan beri kamida 10 dengizchi halok bo‘lganini taxmin qilmoqda. Eron dengizchilar uyushmasi esa 44 nafar eronlik dengizchi o‘ldirilganini xabar qilgan.
Tramp 9-aprel kuni Tehron bilan “juda yaxshi muzokaralar” o‘tkazilganini va tinchlik bitimi “juda mumkin” ekanligini aytgan. Biroq tomonlar kelishuvga qanchalik yaqinligi noma’lum.
Xalqaro Transport Ishchilari Federatsiyasi (ITF) bosh kotibi Stiven Kotton harbiy kuchlarning kemalarga chiqishi dengizchilarda qo‘rquvni kuchaytirganini ta’kidlagan. IMO vaziyatni “misli ko‘rilmagan” gumanitar inqiroz deb atagan.
Dengizchilarning ahvoli kemalar egasiga va kasaba uyushmalariga bog‘liq. Yirik xalqaro kompaniyalar xavfli ish haqi va yordam berayotgan bo‘lsa, kichik operatsiyalar maosh to‘lashda qiynalmoqda.
2006-yilgi Dengiz Mehnat Konvensiyasiga ko‘ra, dengizchi kemada maksimal 12 oy xizmat qilishi mumkin. Ammo beqaror sharoitlar repatriatsiyani murakkablashtirgan.
“Dengizchilar Baxti Indeksi” asoschisi Stiven Jons urush davrida dengizchilarning farovonlik ko‘rsatkichi 5 foizga tushganini aytgan. Dengizchilar Eron dronlari va raketalarini past balandlikda uchayotganini ko‘rgan.
Tramp 7-aprelda AQSh qolib ketgan kemalarni bo‘g‘ozdan chiqarishni boshlashini e’lon qilgan, biroq 48 soatdan keyin tinchlik muzokaralari uchun operatsiyani to‘xtatgan. Bo‘g‘oz ochilsa ham, savdo oqimining tiklanishi vaqt talab qiladi.
Eron bo‘g‘ozga dengiz minalarini qo‘ygani xabar qilingan. AQSh rasmiylari Tehron minalarni tartibsiz qo‘yganini va ularning hammasini topa olmasligini aytgan. IMO aprel oxirida evakuatsiya rejasi ustida ishlayotganini e’lon qilgan.
Anishning aytishicha, u to‘qqiz oydan beri maosh olmagan. Uning shartnomasi 20-mayda tugaydi va u kompaniya maoshni to‘lamasligidan xavotirda.
Source: www.aljazeera.com