Qirq kun davom etgan jangovar harakatlardan so‘ng, AQSh va Eron hukumati o‘rtasida o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvi imzolandi. Kelishuv bo‘yicha muzokaralar juma kuni Pokiston poytaxti Islomobodda boshlanishi kutilmoqda. Bu kelishuv jahon energiya bozorlari uchun muhim ahamiyatga ega, chunki Eronning 10 bandli taklifida Fors ko‘rfazidagi muhim suv yo‘li – Hormuz bo‘g‘ozi orqali tankerlar harakatini tiklash nazarda tutilgan.
Urush boshlanganidan beri deyarli yopiq bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozi orqali tinchlik davrida dunyo neft va gazining 20 foizi tashiladi. Bu bo‘g‘ozning yopilishi global neft narxlarini keskin oshirib, ko‘plab mamlakatlarda benzin narxlarining oshishiga olib keldi. O‘t ochishni to‘xtatish e’lon qilinganidan so‘ng, neft narxi 110 dollardan yuqori darajadan 92 dollargacha tushdi, ammo bu pasayish barqaror emas.
O‘t ochishni to‘xtatish davri atigi ikki haftani tashkil etadi va bu davrda tankerlar xavfsizligi kafolati yo‘q. Shuningdek, yirik neft tankerlari, hozirda minglab kilometr uzoqlikda tarqalib ketganligi sababli, Fors ko‘rfaziga qaytib, omborlarda saqlanayotgan millionlab barrel neftni yuklash uchun haftalar kerak bo‘ladi. Ishlab chiqaruvchilar quduqlarni yopishga majbur bo‘lishdi va ularni qayta ishga tushirish qimmat va texnik jihatdan murakkab jarayon.
Kpler ma’lumotlariga ko‘ra, Iroq, Quvayt, Ummon, Qatar, Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklarining fevral oyidagi 469 million barrel neft eksporti mart oyida 263 million barrelgacha tushib ketdi – bu 44 foizga kamayishni anglatadi. Iroq eksporti 82 foizga, Quvayt va Qatar eksporti esa mos ravishda 75 va 70 foizga qisqardi. Faqatgina Ummon, uning portlarining ko‘pchiligi Hormuz bo‘g‘ozidan tashqarida joylashganligi sababli, eksportini 16 foizga oshirishga muvaffaq bo‘ldi.
Iqtisodchilar va qishloq xo‘jaligi mutaxassislari ogohlantirmoqda: oziq-ovqat mahsulotlari narxlariga urushning ta’siri 2026-yilgacha, hatto 2027-yilgacha davom etishi mumkin. Bundan tashqari, urush davrida shikastlangan yoki vayron qilingan Fors ko‘rfazi energiya ob’ektlarini tiklash yillarni talab qiladi. Global neft narxi urush boshlanishidan oldin 65 dollar atrofida edi, ammo urush davomida 128 dollargacha ko‘tarilgan. Bu o‘zgarishlar butun dunyo bo‘ylab iqtisodiyotga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Source: www.aljazeera.com