O‘zbekistonda 1 apreldan kuchga kirgan qonuniy cheklovlarga ko‘ra, yoqilg‘i va kundalik mahsulotlarni naqd pul bilan sotib olish taqiqlandi. Bu o‘zgarishlar iqtisodiyot va jamiyat hayotiga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani haqida Kun.uz muxbiri Nyu-York universiteti (Abu-Dabi) professori Behzod Hoshimov bilan suhbat o‘tkazdi. Professor Hoshimovning ta’kidlashicha, yangi qoidalar millionlab fuqarolar uchun qo‘shimcha vaqt va xarajatlar keltirib chiqarmoqda, chunki ular bankomatlar orqali kartalarga naqd pul kiritishga majbur bo‘lishadi, bu esa ko‘p mamlakatlarda kam uchraydigan va komissiya talab qiladigan jarayon.

Hoshimov asosiy savolni qo‘yadi: "Biz bu yo‘qotishlar evaziga nima olamiz?" Uning fikricha, agar qoidalardan keladigan foyda yo‘qotishlardan ustun bo‘lsa, buni tushunish mumkin, lekin hozirgi holatda naqd pul to‘lovlarini cheklashning iqtisodiy zarari aniq, foydasi esa noaniq. Professor ta’kidlaydiki, davlat banklarga nol komissiya o‘rnatishni majburlamaydi, lekin fuqarolarning imkoniyatlarini cheklash mantiqini tushunish qiyin, ayniqsa kundalik ehtiyojlar uchun.

Naqd puldan foydalanishning davom etish sabablari haqida Hoshimov tahlil qiladi: O‘zbekistonda ishchi kuchining 70% ga yaqini norasmiy daromad oladi, shuningdek, mamlakat chet eldan keladigan valyuta o‘tkazmalariga (2025-yilda 19 milliard dollar) juda bog‘liq, ularning asosiy qismi naqd pul shaklida keladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, agar odamlar rasmiy daromad olganida, ular o‘z-o‘zidan naqdsiz to‘lovlardan foydalangan bo‘lardi, ammo millionlab odamlar boshqa hayot tarziga ega. "Rasmiylar ko‘pincha: ‘Hammamiz kabi yashaymiz – maosh kartaga, nima noqulay?’ deb o‘ylaydi, lekin rivojlangan mamlakatlarda ham ko‘p naqd pul operatsiyalari bor va ular ‘Keling, ularni majburan naqdsiz qilamiz’ demaydi", – deydi professor.

Hoshimov yangi siyosatni "ko‘zdan uzoqlashtirish" deb baholaydi: agar maqsad soyali iqtisodiyotni kamaytirish bo‘lsa, bu uning borligini inkor etish usulidir. U misol keltiradi: "Agar siz axlatni gilam ostiga itarsangiz, u ko‘rinmaydi, lekin axlat yo‘qolmaydi, u gilam ostida chiriydi". Professorning fikricha, yoqilg‘i sotishdagi naqd pul operatsiyalarini cheklash orqali muammoni hal qilganmizdek ko‘rinadi, ammo bu norasmiy daromad oluvchilarni soliq to‘lashga majburlamaydi. Bundan tashqari, bu soyali iqtisodiyotni o‘lchashning bir vositasi yo‘qolishiga olib keladi.

Source: kun.uz