O‘zbekistonda 2024-yildan boshlab bosqichma-bosqich gaz to‘lov tizimi joriy qilingan. Unga ko‘ra, qishda birinchi 500 m³ va yozda birinchi 100 m³ gaz uchun 1000 so‘m to‘lanadi, bu hajmdan oshgan har bir kubometr uchun esa narx 3000 so‘mgacha oshadi. 2025-yil may oyidan boshlab bu tariflar ikkinchi marta oshirildi, bu esa aholining kommunal xarajatlarini sezilarli darajada oshirdi.

Gaz to‘lovi iste’mol hajmiga qarab hisoblanadi. Masalan, qish oyida 700 m³ gaz iste’mol qilgan uy xo‘jaligi uchun hisob-kitob quyidagicha: dastlabki 500 m³ uchun 500 000 so‘m (500 × 1000 so‘m), qolgan 200 m³ uchun esa 360 000 so‘m (200 × 1800 so‘m), jami 860 000 so‘m. Bu ko‘rsatkichlar, ayniqsa, katta oilalar yoki xususiy uylar uchun yukni sezilarli darajada oshirmoqda.

Davlat muhtoj oilalarga yordam ko‘rsatishni davom ettirmoqda. 2025-yil may oyidan boshlab kompensatsiya yil davomida amal qiladi va 2027-yil apreligacha davom etadi. Qishda oyiga 250 m³, qolgan oylarda esa 150 m³ gacha bo‘lgan hajmda gaz xarajatlarining bir qismi qoplanadi. Bu yordam nafaqaxo‘rlar, nogironlar, kam ta’minlangan oilalar va ko‘p bolali oilalar kabi guruhlarga mo‘ljallangan.

Gaz to‘lovlarini o‘z vaqtida amalga oshirish muhimdir. To‘lovni har oyning 10-kunigacha mobil ilovalar (masalan, Payme), shaxsiy kabinet yoki bank terminalari orqali amalga oshirish mumkin. Kechikish holatida kuniga 0,1% miqdorida jarima solinadi, ammo bu qarz summasi 50% dan oshmasligi kerak. Hisoblagich mavjud bo‘lmagan taqdirda, gaz narxi belgilangan tarif bo‘yicha hisoblanadi, bu esa ko‘pincha ortiqcha to‘lovga olib keladi.

Aholi o‘rtasida yangi tariflar va kompensatsiya tizimi haqida tushunmovchiliklar mavjud. Ko‘pchilik bu o‘zgarishlarning uzoq muddatli iqtisodiy ta’siridan xavotirda, chunki inflyatsiya va boshqa iqtisodiy muammolar bilan birga kommunal to‘lovlarning oshishi oila byudjetlariga qo‘shimcha bosim o‘tkazmoqda. Ekspertlar, bu siyosatning ijtimoiy adolat va barqarorlikka ta’sirini baholash uchun qo‘shimcha monitoring talab qilinishini ta’kidlamoqda.

Source: kun.uz