️ Hozirgi geosiyosiy vaziyatda Pokiston qo'shni Eronga yordam bera olmaydi: ichki muammolar, "Tolibon" harakati bilan mojarolar Islomobod uchun tashqi urushga aralashishni imkonsiz qiladi. Eronning Fors ko'rfazi bo'yidagi qo'shnilari ham urushning tezroq tugashiga qiziqish bildirmoqda. Buni Kun.uz... "Geopolitika" dasturida siyosatshunoslar muhokama qilmoqda.
️ Pokiston rahbari rasmiy bayonot berib, mamlakat hech qanday harbiy mojaroga qo'shilmasligini va muammoning tinch yo'l bilan hal qilinishini ta'kidladi. Ya'ni, hozirgi sharoitda Pokiston na Eron, na Saudiya Arabistoni tomonda urushga kirishni rejalashtirmaydi.
️ Biroq, Pokiston ilgari Saudiya Arabistonining havo fazosi va xavfsizligini himoya qilish bo'yicha ma'lum majburiyatlarni o'z zimmasiga olgan edi. Ammo hozircha Eron bu mamlakatga ochiq urush e'lon qilmagan. Shuning uchun, xalqaro huquq nuqtai nazaridan majburiy harbiy aralashuvni talab qiladigan aniq vaziyat hali shakllanmagan.
️ Bundan tashqari, Pokiston hozirda o'z ichki muammolari bilan band. Xususan, "Tolibon" harakati bilan mojarolar keskinlashdi. Chegaraviy hududlardagi beqarorlik va xavfsizlik muammolari hukumatni ichki masalalarga e'tibor qaratishga majbur qilmoqda. Shuning uchun, tashqi urushga kirish Pokiston uchun yanada og'ir oqibatlarga olib kelishi mumkin.
️ Yana bir muhim omil - separatizm tahdidi. Pokiston va Eron chegarasi bo'ylab yashovchi beluj aholisi masalasi doimiy taranglik nuqtasi hisoblanadi. Agar Pokiston katta urushga aralashsa, bu hududlarda beqarorlik kuchayishi va ichki mojarolar keskinlashishi mumkin. Bu mamlakatni yanada qiyin vaziyatga soladi.
️ Hindiston omili ham muhimdir. Agar Pokiston boshqa frontda band bo'lsa, Hindiston Kashmir masalasini yana keskinlashtirishi mumkin. Bu ikki mamlakat o'rtasidagi eski ziddiyatlarni kuchaytiradi. Shuning uchun, Pokiston hozirda juda ehtiyotkor siyosat olib bormoqda. U BMT doirasida ham, boshqa mintaqaviy platformalarda ham mojaroning tezroq to'xtatilishiga chaqirmoqda.
️ Pokiston Saudiya Arabistoni, Eron va AQShga murojaat qilib, keskinlikning kuchayishiga yo'l qo'ymaslik va diplomatik yechim izlashga e'tibor qaratmoqda. Xulosa qilib aytganda, Pokistonning to'g'ridan-to'g'ri urushga kirish ehtimoli hozirgi sharoitda juda past. Mamlakat asosan o'z ichki barqarorligini saqlashga va mintaqada keng ko'lamli urushning oldini olishga harakat qilmoqda.
️ Ko'plab tahlilchilarning fikricha, AQShning Eronga nisbatan qat'iy harakatlari, ayniqsa Donald Tramp davridagi qarorlar, asosan Isroil bosimi bilan bog'liq. Ular bunga Binyamin Netanyaxuning asosiy rol o'ynaganini ta'kidlaydi.
️ Biroq, bu masalani bir tomonlama ko'rib chiqish yetarli emas. Ba'zi mutaxassislarning fikriga ko'ra, jarayonga Saudiya Arabistonining bilvosita ta'siri ham bo'lgan. Xususan, voris shahzoda Muhammad bin Salmon Eronga asosiy geosiyosiy raqib sifatida qaraydi. Shuning uchun, AQShning Eron siyosati nafaqat Isroil, balki Saudiya Arabistoni manfaatlariga ham mos keladi.
️ Shu bilan birga, Saudiya Arabistoni bu pozitsiyani ochiq namoyish eta olmaydi. Sababi - musulmon olamidagi obro' masalasi. Bu yerda ayniqsa haj va umradan olinadigan katta iqtisodiy daromad hamda musulmon jamoatchiligi fikri muhim omil hisoblanadi.
️ Shunga qaramay, ba'zi qarashlarga ko'ra, Saudiya Arabistoni va Isroil o'rtasida yashirin manfaatlar hamkorligi mavjud. Ikkala davlat uchun ham Eron umumiy geosiyosiy raqibdir. Shu nuqtai nazardan, mintaqadagi taranglikning kuchayishida nafaqat Isroil, balki saudiy omili ham muhim rol o'ynagan bo'lishi mumkin.
️ Yana bir muhim jihat - diplomatik jarayonlar. Jeneva muzokaralari tashqi ko'rinishda muhim bo'lsa-da, ba'zi tahlilchilarning fikriga ko'ra, asosiy qarorlar ehtimoldan oldin qabul qilingan. Ya'ni, muzokaralar natijasidan qat'i nazar, AQSh, Isroil va Saudiya Arabistoni Eronga qarshi qat'iy choralar ko'rish bo'yicha oldindan kelishib olgan degan qarashlar mavjud.
️ Xulosa qilib, bu jarayonni faqat bitta davlat yoki bitta rahbar bilan izohlash noto'g'ri. Bu bir nechta yirik o'yinchilarning manfaatlari kesishgan murakkab geosiyosiy vaziyat bo'lib, unda AQSh, Isroil va Saudiya Arabistoni o'rtasidagi yashirin yoki ochiq hamkorlik muhim rol o'ynaydi.
