Boliviyada norozilik namoyishlari uchinchi kunga cho'zildi. Uch xil guruh qishloq xo'jaligi, ta'lim va mehnat siyosatida islohotlar talab qilmoqda.
Mamlakatning asosiy kasaba uyushmasi - Boliviya Ishchilar Markazi (COB) o'tgan juma kuni ish tashlash e'lon qildi. Bu Butunjahon Mehnat kuni munosabati bilan global miqyosdagi mehnat islohoti namoyishlariga to'g'ri keldi.
Janubiy Amerika davlati allaqachon valyuta tanqisligiga duch kelgan edi, bu esa 40 yil ichidagi eng katta iqtisodiy inqirozga sabab bo'ldi.
Seshanba kuni COB, transport va ta'lim xodimlari bilan birga ko'chalarga chiqdi va politsiya bilan to'qnashuvlar yuz berdi. Huquq-tartibot xodimlari La-Pasdagi prezident saroyi yaqinida namoyishchilarga ko'zdan yosh oqizuvchi gaz ishlatdi, El-Alto shahrida esa jamoat transporti xodimlari ko'chalarni avtobus, mashina va yuk mashinalari bilan to'sib qo'ydi.
O'tgan yili markazchi-o'ng siyosatchi Rodrigo Paz Boliviya prezidenti etib saylandi. Bu o'nlab yillar davomida sotsialistik boshqaruv ostida bo'lgan mamlakatda hukumat rahbariyatining o'zgarishini ko'rsatdi.
Byudjet inqiroziga duch kelgan Boliviya yoqilg'i subsidiyasini bekor qildi, bu esa ishchilar sinfiga bosim o'tkazdi. Paz tomonidan bekor qilingan yoqilg'i subsidiyasi o'nlab yillar davomida amalda edi va benzin narxlarini 2006 yil darajasida ushlab turardi.
Natijada, sifatli yoqilg'i tobora qiyinlashdi. Transport xodimlarining aytishicha, ular past sifatli yoqilg'idan foydalanishga majbur bo'lgan va bu ularning mashinalari, yuk mashinalari va avtobuslarining dvigatellariga zarar yetkazgan. Ular hukumatdan zararni qoplashni talab qilmoqda.
Ish tashlashlar mamlakatning bir qancha yirik shaharlarida jamoat transportini to'xtatdi. Ular orasida ma'muriy poytaxt La-Pas, shuningdek El-Alto, Kochabamba, Oruro va konstitutsiyaviy poytaxt Sukre bor. Boliviya Magistral Assotsiatsiyasiga ko'ra, kamida 70 ta yo'l to'siqlari yaratilgan.
Subsidiyalar ostida bir litr dizel yoqilg'isi 3,72 boliviano ($2,06 gallon) va premium benzin 3,74 boliviano ($2,05 gallon) edi. Subsidiyalarsiz bu narxlar dizel uchun 9,80 boliviano ($5,40 gallon) va premium benzin uchun 6,96 boliviano ($3,84 gallon) ga ko'tarildi.
Transport xodimlari, shuningdek, yoqilg'i quyish shoxobchalarida navbatlarni qisqartirish va yo'llarni ta'mirlashni talab qildi.
Boliviya byudjet inqiroziga duch kelgan va xorijiy valyuta zaxiralari kamayib bormoqda. O'tgan yili Paz va uning markazchi-o'ng hukumati o'nlab yillar davomida hokimiyatda bo'lgan sotsialistlarni almashtirdi. O'shanda Paz mamlakat "iqtisodiy, moliyaviy, energetik va ijtimoiy favqulodda holatda" ekanligini aytgan edi.
Paz lavozimga kelganida, mamlakatning umumiy qarzi YaIMning 95 foizini tashkil etgan va 2014 yildagi tovar narxlari qulashini aks ettiruvchi doimiy defitsitlar mavjud edi. Partiyasiz global iqtisodiy tahlil markazi Finance for Development Lab tahliliga ko'ra, Boliviyaning likvid zaxiralari bir oylik importdan kam edi.
Fevral oyida iqtisodiyotni barqarorlashtirish maqsadida hukumat Xalqaro Valyuta Jamg'armasidan 3,3 milliard dollar moliyaviy yordam so'radi. Mart oyiga kelib, mamlakat moliya vaziri davlat dollar obligatsiyalari bo'yicha kupon to'lovlarini amalga oshirishini da'vo qildi. Bu Moody's agentligining mamlakat kredit reytingini oshirishiga olib keldi.
O'sha oyda Boliviyada inflyatsiya 15 foizga yetdi, bu o'tgan iyul oyidagi 25 foizlik eng yuqori ko'rsatkichdan 10 foizga pasayishdir.
Shu bilan birga, Boliviyada boshqa norozilik namoyishlari ham davom etmoqda. O'qituvchilar uyushmasi davlat tomonidan moliyalashtiriladigan "yagona bepul davlat ta'lim tizimi" ni talab qilmoqda.
COB cheksiz umumiy ish tashlash e'lon qildi. "Bugundan boshlab umumiy, cheksiz va faol ish tashlash e'lon qilinadi, toki hukumat xalqning talablarini tushunmaguncha", dedi COB Bosh kotibi Mario Argollo juma kuni El-Altoda namoyishga chaqiriqlar orasida 1000 nafar tarafdorga.
Talablar orasida eng kam ish haqini 20 foizga oshirish bor. Hozirda eng kam ish haqi oyiga 3300 boliviano ($477,71) ni tashkil etadi va yanvar oyida kuchga kirdi. Bu 2025 yilda belgilangan 2750 bolivianodan ($398) oshgan.
Paz o'tgan hafta talablarni rad etdi. "Agar maoshlarni oshirmoqchi bo'lsangiz, avval ish o'rinlarini yarating", dedi Paz juma kuni Kochabamba shahrida.
Guruh, shuningdek, pensiyalarni oshirish va hukumat amaldorlarining maoshlarini qisqartirishni talab qilmoqda.
Source: www.aljazeera.com