Falastinliklar G‘azoning markaziy qismi va bosib olingan G‘arbiy Sohilda munitsipal saylovlarda ovoz berishni boshladilar. Bu Isroilning G‘azoga qarshi genotsid urushi boshlanganidan beri o‘tkazilayotgan birinchi mahalliy saylovdir.
Saylov uchastkalari shanba kuni ertalab soat 7:00 da (Toshkent vaqti bilan 10:00) ochildi. G‘azoning Deyr al-Balah hududida 70 ming nafar saylovchi ovoz berish huquqiga ega. Bu qamaldagi anklavda 20 yil ichidagi birinchi saylov tajribasidir.
G‘azoning birgina shahridagi ovoz berish asosan ramziy xususiyatga ega bo‘lib, rasmiylar buni “sinov” deb atamoqda. Deyr al-Balah Isroil kuchlari tomonidan vayron qilinmagan G‘azodagi kam sonli hududlardan biri bo‘lgani uchun tanlangan.
Bosib olingan G‘arbiy Sohilda 1,5 millionga yaqin ro‘yxatga olingan saylovchi suv, yo‘llar va elektr energiyasini boshqaradigan mahalliy kengashlar tarkibini aniqlash uchun ovoz bermoqda.
Saylovlar qattiq cheklangan siyosiy muhit va jamoatchilikning chuqur umidsizligi sharoitida o‘tmoqda. Falastin ma’muriyati (PA) korruptsiya, siyosiy turg‘unlik va 2006 yildan beri milliy saylovlarning o‘tkazilmagani sababli o‘sib borayotgan norozilik fonida islohot va qonuniylikni namoyish etishga intilmoqda.
Aksariyat saylov ro‘yxatlari prezident Mahmud Abbosning Fath harakati yoki mustaqil nomzodlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda. G‘azoning ayrim qismlarini nazorat qiluvchi Hamasning rasmiy ishtiroki yo‘q.
Urush tufayli G‘azoning katta qismi vayron bo‘lganligi sababli, Ramallohdagi Markaziy saylov komissiyasi birinchi ovoz berishni Deyr al-Balahda o‘tkazishni tanladi. Komissiya an’anaviy saylovchilarni ro‘yxatga olishni amalga oshira olmagani uchun improvizatsiya qilishga majbur bo‘ldi.
Komissiya matbuot kotibi Farid Taamallohning aytishicha, asosiy g‘oya G‘arbiy Sohil va G‘azoni siyosiy jihatdan yagona tizim sifatida bog‘lashdir. Komissiya Deyr al-Balahdagi ovoz berish oldidan Isroil yoki Hamas bilan bevosita muvofiqlashtirmagan va G‘azoga saylov materiallarini jo‘nata olmagan.
Falastinlik saylovchilarning ishtiroki asta-sekin kamaygan bo‘lsa-da, o‘tgan mahalliy saylovlarda mintaqaviy standartlarga nisbatan nisbatan yuqori bo‘lgan – o‘rtacha 50-60 foiz.
Hamas 2006 yilgi parlament saylovlarida g‘alaba qozongan va bir yil o‘tib Fath boshchiligidagi PA dan G‘azo nazoratini tortib olgan. U shanba kungi saylovlarga nomzodlarini qo‘ymagan bo‘lsa-da, Falastin siyosat va tadqiqot markazi so‘rovlari uning G‘azo va G‘arbiy Sohilda eng mashhur fraksiya bo‘lib qolayotganini ko‘rsatmoqda.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yaqin Sharq tinchlik jarayoni bo‘yicha maxsus koordinatori o‘rinbosari Ramiz Alakbarov saylovlarni “favqulodda qiyin davrda falastinliklarning demokratik huquqlarini amalga oshirishlari uchun muhim imkoniyat” deb atadi.
Hamas G‘azoning yarmini, jumladan Deyr al-Balahni nazorat qiladi, biroq qirg‘oqbo‘yi anklavi AQSh prezidenti Donald Trampning 20 bandlik rejasi ostida yangi boshqaruv tuzilmasiga o‘tishga tayyorlanmoqda. Reja xalqaro elchilar va saylanmagan falastinliklardan iborat Tinchlik kengashini tashkil etishni nazarda tutadi.
Hamasni qurolsizlantirish, qayta qurish va hokimiyatni topshirishni o‘z ichiga olgan keyingi bosqichlarga erishish to‘xtab qolgan.
90 yoshli Falastin prezidenti Mahmud Abbos o‘tgan yili G‘arb donorlarining ba’zi talablariga muvofiq saylov tizimini isloh qilish to‘g‘risida farmon imzolagan. Islohotlar shaxslarga partiya ro‘yxatlari o‘rniga ovoz berish imkonini beradi, nomzodlik yoshini pasaytiradi va ayol nomzodlar uchun kvotalarni oshiradi.
Yanvar oyida Abbosning yana bir farmoni nomzodlardan Falastin ozodlik tashkiloti (PA ni boshqaruvchi guruh) dasturini qabul qilishni talab qildi. Dastur Isroilni tan olish va qurolli kurashdan voz kechishni nazarda tutadi, bu esa amalda Hamas va boshqa fraksiyalarni chetlab o‘tadi.
G‘arbiy Sohildagi yirik shaharlardagi ro‘yxatlarda PA ni boshqaruvchi Fath fraksiyasi va mustaqil nomzodlar ustunlik qiladi. Bu olti mahalliy saylovda birinchi marta boshqa hech bir fraksiya o‘z ro‘yxatlarini rasman taqdim etmagan.
Bosib olingan G‘arbiy Sohilda PA cheklangan avtonomiyaga ega va mahalliy kengashlar axlat yig‘ishdan tortib qurilish ruxsatnomalarigacha bo‘lgan xizmatlarni boshqaradi. Ovoz berish G‘arbiy Sohilning taxminan 60 foizini tashkil etuvchi va Isroilning bevosita nazorati ostida qolgan C hududidagi qishloqlarda o‘tkazilmoqda.
Shuningdek, Isroil harbiylari o‘tgan yili shimoliy G‘arbiy Sohilda bosqin boshlaganidan beri ishg‘ol qilgan munitsipalitetlarda ham ovoz berish bo‘lib o‘tadi. Saylov plakatlari shaharlarga yopishtirilgan bo‘lsa-da, ko‘plari – jumladan Ramalloh va Nablus – juda kam nomzod yoki ro‘yxat ro‘yxatdan o‘tgani sababli saylov o‘tkazmaydi.
PA ning kuchi Isroil bilan tinchlik muzokaralari olib borilmagani va bosib olingan G‘arbiy Sohilda noqonuniy Isroil aholi punktlari kengaygani sababli susaygan.
Source: www.aljazeera.com