2006-yilda Germaniyada bo‘lib o‘tgan jahon chempionati “Sommermärchen” (Yozgi ertak) deb nomlanib, muxlislarga o‘yin kunlari jamoat transportidan bepul foydalanish imkonini bergan “KombiTicket” tizimi bilan esda qolgan edi. O‘shandan beri Rossiya (2018) va Qatar (2022) kabi mezbon davlatlar transport infratuzilmasiga katta mablag‘ sarflagan.
AQSh esa butunlay boshqacha yo‘l tutdi. Muxlislar allaqachon yuqori chipta narxlari, qimmat aviachiptalar va mehmonxonalardan norozi edi. Endi esa Nyu-Jersidagi MetLife stadioniga borish uchun poyezd chiptasi 98 dollar, Massachusetsdagi Gillette stadioniga esa 80 dollar ekanligi ma’lum bo‘ldi. Oddiy NFL o‘yinlarida bu narxlar mos ravishda 12,90 va 20 dollarni tashkil qiladi.
Rasmiylar bu muxlislarni aldash emas, balki xavfsizlik va qo‘shimcha poyezd qatnovi xarajatlarini soliq to‘lovchilarga yuklamaslik uchun qilingan chora ekanini ta’kidlamoqda. Biroq muxlislar buni turnir tashkilotchilarining navbatdagi ochko‘zligi deb baholamoqda.
Shotlandiyalik muxlis Rory Phillips-Hunter, 37 yoshli mehmonxona xodimi, “Bu jahon chempionati rejalashtirish jihatidan eng yomon tajriba bo‘ldi”, deydi. U va uning “Tartan Army” guruhi a’zolari Providensdan (Rod-Aylend) Foxboroga (Massachusets) 25 milya (40 km) masofani bosib o‘tish uchun 20 ta maktab avtobusini ijaraga olgan. Har bir yo‘lovchi uchun 50 dollar, ya’ni rasmiy taklif qilingan 95 dollarlik avtobus narxidan ancha arzon. Bu bilan ular 85 000 dollardan ko‘proq mablag‘ tejashgan.
Phillips-Hunter AQShga olti kunlik safari uchun kredit kartasiga 1350 dollarlik chipta sotib olgan va bu qarzni to‘lash uchun ikki yil kerak bo‘lishini aytadi. “Men bu farqni ko‘rib, bu shunchaki bizdan olinayotgan foyda ekanini tushunaman”, deydi u.
Hamma mezbon shaharlar bir xil emas. Atlanta, Xyuston va Sietl stadionlari metro tizimiga ulangan va oddiy tariflar amal qiladi. Mayami-Dade okrugi muxlislar uchun bepul avtobuslar taklif qilmoqda. Filadelfiya esa stadiondan qaytishda bepul yo‘l haqini taqdim etadi, bu xarajatlar FIFA homiysi Airbnb tomonidan qoplanadi.
Lozanna universiteti tadqiqotchisi David Gogishvili: “Bu xarajatlar tadbirdan daromad oluvchi tashkilot – FIFA tomonidan qoplanishi kerak. Mezbon shaharlar har doim barcha xarajatlarni o‘z zimmasiga olmasligi lozim”, deydi. FIFA esa hech qanday global tadbir bunday xarajatlarni o‘z zimmasiga olmaganini va dastlabki shartnomalarda muxlislar uchun bepul transport nazarda tutilganini, keyinroq “xarajat bo‘yicha” transportga ruxsat berilganini ta’kidlaydi.
Urban Institute tadqiqotchisi Yonah Freemark: “Nyu-Jersi va Massachusetsdagi transport narxlari – bu oddiygina talonchilik”, deydi. Braziliyalik muxlis Ynara Correa da Costa esa yettinchi jahon chempionatiga borayotganini va Nyu-Yorkdan MetLife stadioniga 150 dollarlik poyezd chiptasi taklif qilinganida hayratda qolganini aytadi. Narx 98 dollarga tushirilgan bo‘lsa-da, u buni “qabul qilib bo‘lmas” deb baholaydi.
Mahalliy tashkiliy qo‘mita qo‘shimcha avtobuslar ajratib, narxni 80 dollardan 20 dollarga tushirgan, biroq bu avtobuslar 82 500 o‘rinli stadionga atigi 18 000 muxlisni olib borishga mo‘ljallangan. Costa: “Biz o‘yinga boramiz, buni bilaman. Ammo qanday? Ko‘ramiz”, deydi.
Source: www.aljazeera.com