Maryam o‘zining echkilari ochlikdan nobud bo‘lishini va ekinlari qurib ketishini kuzatdi. U ikki farzandini dafn qilganidan so‘ng, nihoyat umidini uzib, xalqaro yordam tashkilotlariga murojaat qildi. U qolgan olti farzandi bilan Jubba daryosi bo‘ylab uzoq safarga chiqib, Somalining Jubbaland shtati poytaxti Kismayo chetidagi muvaqqat aholi punktlaridan biriga yetib keldi.
Uch mavsum ketma-ket yomg‘irlarning yog‘masligi Somalida to‘yib ovqatlanmaslik darajasini ikki barobarga oshirdi. 46 yoshli Maryam faqat yanvar oyidan beri uyini tark etishga majbur bo‘lgan 300 mingdan ortiq somaliliklar qatoriga kiradi.
Bir qancha xalqaro tashkilotlar Kismayodagi ichki ko‘chirilganlar lagerida o‘z faoliyatini to‘xtatdi, bunga asosan AQSh prezidenti Donald Tramp tomonidan o‘tgan yili kiritilgan yordam qisqartirishlari sabab bo‘ldi. “Biz ochmiz. Bizga g‘amxo‘rlik va yordam kerak”, dedi Maryam.
O‘lgan bolalarining shishgan qorinlari haqidagi xotiralar azobida, u al-Qoida bilan bog‘liq qurolli guruh al-Shabob nazorati ostidagi qishlog‘iga qaytmasligini aytadi. U yerda jangarilar mavjud oz miqdordagi oziq-ovqatni tortib olishni boshlagan. Ammo lager ham yaxshi emas: mart oyida besh bola to‘yib ovqatlanmaslikdan vafot etdi.
1990-yillarning boshidan beri Somali deyarli uzluksiz fuqarolar urushi, qurolli qo‘zg‘olonlar, suv toshqinlari va qurg‘oqchiliklarni boshdan kechirmoqda. Urushdan vayron bo‘lgan mamlakat iqlim o‘zgarishiga eng zaif davlatlardan biri hisoblanadi. Afrika global isishga eng kam hissa qo‘shgan bo‘lsa-da, eng katta zararni ko‘rmoqda.
Xorijiy yordamning qisqarishi “bizning ishimizga katta ta’sir ko‘rsatdi”, deydi Save the Children tashkilotining Somali direktori Mohamud Mohamed Hassan. O‘tgan yildan beri 200 dan ortiq sog‘liqni saqlash markazi va 400 maktab yopilgan. Dehqonlar podalari va ekinlari nobud bo‘lgan holda, bu mamlakatda qayd etilgan eng og‘ir qurg‘oqchiliklardan birini tasvirlamoqda.
“Biz bu odamlarning barcha ehtiyojlarini qondira olmaymiz”, deydi ko‘chirilganlar bilan shug‘ullanuvchi Jubbaland rasmiysi Ali Adan Ali. Kismayo atrofidagi bir nechta lagerlar uchun hali ham ishlayotgan yagona mobil klinikada Xadija ismli ayol o‘zining og‘ir to‘yib ovqatlanmaslikdan aziyat chekayotgan bir yoshli qiziga yuqori kaloriyali eritmani berishga urinmoqda.
Kismayodagi kasalxona mintaqada to‘yib ovqatlanmaslikning eng og‘ir holatlarini davolashga qodir yagona muassasadir. Ammo joy va xodimlar yetishmasligi sababli bemorlarni qabul qilishni to‘xtatmoqda. Har bir karavot ochlikdan azob chekayotgan chaqaloqlar bilan band, ba’zilari ventilyatorlarda, tomirlariga infuzionlar ulangan. Holatlar o‘tgan yilga nisbatan uch barobar ko‘paygan.
AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi yoqilg‘i narxini oshirib, oziq-ovqat va suv ta’minotiga ta’sir ko‘rsatdi. BMTning Gumanitar masalalarni muvofiqlashtirish boshqarmasi (OCHA) Somali dasturini 2023-yildagi 2,6 milliard dollardan bu yil 852 million dollargacha qisqartirishga majbur bo‘ldi, ayniqsa Vashington xayriyalarni keskin kamaytirgani sababli. Hozircha bu yilgi maqsadning atigi 13 foizi to‘plangan.
“Bu omillarning zaharli aralashmasi... Vaziyat haqiqatan ham, juda umidsiz”, dedi OCHA rahbari Tom Fletcher. “Ko‘pincha qaysi hayotni saqlab qolish va qaysi birini saqlamaslikni tanlashga majburmiz.”
Source: www.aljazeera.com