O‘zbekiston prezidentining 2022-2023 yillardagi farmonlari davlat apparatida keng ko‘lamli qisqartirishni boshlab berdi: ijro etuvchi hokimiyat organlari soni 61 tadan 28 taga, vazirliklar soni 25 tadan 21 taga kamaydi, shtat birliklari esa 17,5 mingga qisqartirildi. Biroq islohotning shiddatli sur’ati va ko‘lami sababli amalga oshirish jarayonida qo‘shimcha tuzatishlar kiritishga to‘g‘ri keldi.
Farmon (PF-269) e’lon qilinganidan keyin qayta tashkil etish boshlanishigacha taxminan bir hafta vaqt o‘tdi. Uch yil ichida farmonga 60 marta o‘zgartirish kiritildi. 2023-yildan boshlab reyestrdagi organlarning umumiy soni deyarli o‘zgarmagan holda, mustaqil organlar soni o‘sa boshladi: 2023-yil yanvarida 26 tani tashkil etgan bo‘lsa, 2026-yil apreliga kelib 42 taga yetdi.
Ekspert Behzodxon Alixonovning ta’kidlashicha, islohotni davom ettirishning asosiy masalasi organlar sonini qisqartirishda emas, balki tizim nima uchun yana mustaqil qaror qabul qiluvchi markazlarni yarata boshlayotgani va qayta bo‘linish mexanizmidan qanday xalos bo‘lish kerakligidadir. U 22 ta kengaytirilgan davlat organidan iborat matritsa, ixcham hukumat apparati, vazirliklardagi ichki iyerarxiyani 15 pog‘onadan 9 pog‘onagacha qisqartirish hamda parchalanishning oldini oluvchi qonuniy mexanizmlarni taklif etmoqda.
2023−2026-yillarda 16 ta respublika darajasidagi davlat organi va kamida 39 ta idoraviy bo‘ysunuvdagi tuzilma — jamg‘armalar, markazlar va boshqa tashkilotlar tashkil etildi. Bu davlatning yangi vazifalarga nisbatan tabiiy reaksiyasi bo‘lib tuyulishi mumkin, biroq funksional filtr mavjud bo‘lmagan sharoitda bunday mantiq asta-sekin eski tizimning qaytishiga olib keladi.
Bo‘linishning bir nechta ehtimoliy sabablari: faollikni namoyish etish (yangi tuzilma muammo hal etilayotganini tez ko‘rsatadi), ma’muriy salmoq (mustaqil organ kuchliroq tashkiliy mavqe sifatida qabul qilinadi), ustuvorlikning institutsional darajada oshirilishi, funksional filtrning yo‘qligi. Bunday modelning xavfi — hisobdorlik sifatining pasayishi, chunki bir qaror kelishuvning 4−5 bosqichidan o‘tsa, hech biri yakuniy natija uchun to‘liq javobgar bo‘lmaydi.
Ekspert takliflariga ko‘ra, islohotning navbatdagi bosqichi qoidalarni isloh qilishga qaratilishi kerak: vazirliklarni tashkil etish va tugatish faqat qonun asosida amalga oshirilishi, kechiktirilgan ishga tushirish (kamida 6 oylik o‘tish davri), tarkibiy o‘zgarishlar chastotasini cheklash (yiliga bir martadan ko‘p bo‘lmagan), vazirning lavozimda bo‘lishining eng kam muddati (uch yil), islohot boshlangandan so‘ng moratoriy (ikki yil).
Shuningdek, Vazirlar Mahkamasi apparatini isloh qilish — Bosh vazir o‘rinbosarlari va ularning kotibiyatlari institutidan voz kechish, apparatni 35 foizga qisqartirib, ixcham Hukumat devoniga aylantirish taklif etiladi. “Prezident huzuridagi” va “Prezident administratsiyasi huzuridagi” organlar faqat tarmoqdan yuqori turuvchi vazifalar uchun tashkil etilishi kerak.
Taklif etilayotgan matritsada 22 ta superidora: Tashqi aloqalar vazirligi (4 ta organni birlashtirish), Moliya vazirligi (4 ta), Davlat daromadlari qo‘mitasi (2 ta), Bozor islohotlari va xususiylashtirish vazirligi (6 ta), Ijtimoiy himoya vazirligi (4 ta), Agrar rivojlanish va oziq-ovqat vazirligi (3 ta), Ta’lim va fan vazirligi (4 ta), Madaniyat, turizm va sport vazirligi (6 ta), Ekologiya va suv resurslari vazirligi (5 ta), Energetika va mineral resurslar vazirligi (4 ta) va boshqalar. Har bir blokda mustaqil nazorat va inspeksiya organlari alohida ajratilgan.
Source: www.gazeta.uz