Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (XVJ) 2026-yil uchun global iqtisodiy o‘sish prognozini 3,3 foizdan 3,1 foizga pasaytirdi. Bu qaror AQSh-Isroilning Eron bilan urushi va Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi olam iqtisodiga ta‘sirini hisobga olgan holda qabul qilindi. Urush Fors ko‘rfazidagi energetika infratuzilmasiga zarar yetkazdi, shu bilan birga neft, gaz, kimyoviy moddalar va o‘g‘it kabi muhim eksport mahsulotlari Eron tomonidan bo‘g‘ozning yopilishi va keyinchalik AQSh harbiy-dengiz kuchlarining Eron portlarini blokadasi tufayli asosan to‘xtab qoldi.
Eng yomon stsenariy bo‘yicha, agar urush uzoq davom etsa, XVJ global o‘sish 2026-yilda 2,5 foizgacha tushishi mumkinligini aytdi, bunda past daromadli va rivojlanayotgan iqtisodiyatlar tovar va energiya narxlarining keskin oshishi tufayli eng katta zarar ko‘radi. Global yuk tashish va logistika sanoati alohida inqirozga duch kelmoqda. Biroq, har bir iqtisodiy inqirozda foyda oluvchilar ham bor: global makroiqtisodiy istiqboldagi qiyinchiliklarga qaramay, noaniqlik tufayli ba‘zi sohalar gullab-yashnamoqda.
Investitsiya banklari so‘nggi o‘zgaruvchanlik davrida katta foyda ko‘rmoqda. Morningstar Research Services kompaniyasining aktsiyalar bo‘yicha tadqiqot direktori Sean Dunlapning aytishicha, AQSh prezidenti Donald Trumpning noto‘g‘ri qarorlari savdo hajmining oshishiga olib kelgan, bu esa banklarga millionlab komissiya va daromad keltirmoqda. Morgan Stanley 2026-yilning birinchi choragida 5,57 milliard dollar foyda ko‘rsatdi (o‘tgan yilga nisbatan 29 foiz o‘sish), Goldman Sachs esa 5,63 milliard dollar foyda ko‘rsatdi (19 foiz o‘sish). JP Morgan Chase ham birinchi chorakda 16,49 milliard dollar daromad bilan yirik o‘sishni qayd etdi.
Kripto-asosidagi bashorat platformasi Polymarket mart oyining oxiridan boshlab kuniga 1 million dollardan ortiq daromad olmoqda, chunki foydalanuvchilar sport turnirlaridan tortib saylovlargacha bo‘lgan har qanday narsaga garov o‘ynashlari mumkin. Platforma Eron urushi natijalari haqida garov o‘ynashga ruxsat berishi bilan 2026-yilning eng muvaffaqiyatli kompaniyasiga aylandi. DefiLlama ma’lumotlariga ko‘ra, platforma aprel oyidan boshlab 21 million dollardan ortiq to‘lov olgan, bu mart oyidagi 11,6 million dollardan va fevral oyidagi 6,23 million dollardan yuqori. Agar bu tendentsiya davom etsa, Polymarket yil davomida 342 million dollar to‘lov olishi mumkin.
Havo va mudofaa sanoatlari ham yil davomida gullab-yashnamoqda, chunki Ukraina, Eron, Sudan, G‘azo va Livan kabi yirik mojarolar va global mudofaa xarajatlarining oshishi tufayli talab oshdi. XVJning aprel hisobotiga ko‘ra, dunyo mamlakatlarining yarmi so‘nggi besh yil ichida harbiy byudjetlarini oshirdi, bu ularning dronlardan tortib raketalargacha bo‘lgan har qanday narsani sotib olishlarini anglatadi. MSCI World Aerospace and Defence Index mart oyining oxirida o‘tgan yilga nisbatan 32 foiz sof daromadni qayd etdi, bu MSCI World Indexning 18,9 foizlik ko‘rsatkichidan yuqori.
Sun’iy intellekt (AI) sanoati ham inqirozga qaramay mustahkamlikni ko‘rsatmoqda. Economist Intelligence Unit kompaniyasining global savdo bo‘yicha bosh tahlilchisi Nik Marroning aytishicha, Eron urushidan kelib chiqqan zarbalarga qaramay, sun’iy intellekt va qayta tiklanadigan energiya kabi ko‘plab sohalarda barqarorlik kuzatilmoqda. Tayvan yarimo‘tkazgich chiplarini eksport qilish bo‘yicha rekord ko‘rsatkichlarga erishdi, mart oyida 80,2 milliard dollar tovar eksporti qayd etildi (o‘tgan yilga nisbatan 61,8 foiz o‘sish). Tayvan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) 2026-yilning birinchi uch oyida 572,8 milliard Tayvan dollari (18,1 milliard dollar) sof daromad ko‘rsatdi (o‘tgan yilga nisbatan 58 foiz o‘sish).
Qayta tiklanadigan energiya sanoati ham urush tufayli gullab-yashnamoqda, chunki mamlakatlar energiya xavfsizligi uchun qayta tiklanadigan manbalarga o‘tish zarurligini angladilar. Hormuz bo‘g‘ozi yopilgandan so‘ng, Osiyo mamlakatlari energiya manbalarini diversifikatsiya qilish uchun favqulodda choralar ko‘rmoqda. Janubiy Koreya, Tailand, Hindiston, Kambodja, Indoneziya, Vyetnam va Filippin kabi mamlakatlar quyosh panellari uchun soliq imtiyozlaridan tortib yangi qayta tiklanadigan energiya loyihalarini ishga tushirishgacha bo‘lgan turli choralarni e’lon qildi. S&P Global Clean Energy Transition Index o‘tgan yilga nisbatan 70,92 foizga oshdi.
Source: www.aljazeera.com