AQSh prezidenti Donald Tramp Eron bilan urushni yakunlash uchun “qabul qilinadigan” kelishuvga erishilmasa, mamlakat infratuzilmasini nishonga olishga va’da berdi. Tramp Eronni “to‘shak davriga qaytarish” bilan tahdid qilib, AQSh kuchlari ko‘priklar va elektr stansiyalarini nishonga olishini aytdi. U, shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda kelishuvga erishilmasa “butun bir tsivilizatsiya bugun o‘chadi” deb yozdi.
Urush boshlanganidan beri oddiy eronliklarga tegishli muhim infratuzilma ob’ektlariga hujumlar ketma-ket amalga oshirilmoqda. BBC Verify tasdiqlagan ma’lumotlarga ko‘ra, so‘nggi ikki hafta ichida AQSh va Isroil hujumlari kamida ikkita po‘lat zavodi, uchta ko‘prik va bir farmatsevtika zavodini nishonga oldi. Karaj shahrida qurilayotgan ko‘prikka amalga oshirilgan hujumda 13 kishi halok bo‘ldi.
Isroil bosh vaziri Benyamin Netanyaxuning da’vosiga ko‘ra, hujumlar Eronning po‘lat ishlab chiqarish quvvatining 70 foizini buzgan. Janubiy Florida universiteti Global va Milliy Xavfsizlik instituti tadqiqotchisi Arman Mahmudiyanning ta’kidlashicha, bu zarar Eron iqtisodiyotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. U: “Po‘lat Eronning neftdan tashqari iqtisodiy salohiyatining asosidir. Agar Isroil hujumlari haqiqatan ham Eronning po‘lat ishlab chiqarish quvvatining 70 foizini yo‘q qilgan bo‘lsa, bu deyarli 20 million tonna mahsulotni xavf ostiga qo‘yadi va Eron YaIMining taxminan 3–3,5 foiziga ta’sir qilishi mumkin”, dedi.
Farmatsevtika sanoatiga qilingan hujumlar sog‘liqni saqlash tizimi uchun katta muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Isroil Qurolli Kuchlari (IDF) 31 mart kuni Eronning eng yirik farmatsevtika kompaniyalaridan biri bo‘lgan Tofigh Daru Tadqiqot va Muhandislik kompaniyasiga zarba berganini e’lon qildi. IDF bayonotida kompaniya “kimyoviy qurolni tadqiq qilish va ishlab chiqarish uchun ishlatilgan fentanil kabi kimyoviy moddalarni” o‘tkazgani haqida da’vo qilindi, ammo BBC bu da’voni mustaqil tasdiqlay olmadi.
Ta’lim muassasalari ham og‘ir zarar ko‘rgan. Tasdiqlangan tasvir va fotosuratlar shuni ko‘rsatadiki, Tehrondagi Shahid Beheshti universiteti va Sharif Texnologiya universiteti binolari hujumlar natijasida vayron qilingan. Markaziy Zanjan shahridagi Husseinya masjidiga qilingan hujumda ikki kishi halok bo‘ldi, masjid majmuasidagi klinika va kutubxona vayron qilindi.
IDF, shuningdek, seshanba kuni Eron temir yo‘lining 10 ta “kalit” qismini bombardimon qilganini aytdi. Markaziy Eronning Aminobod qishlog‘idan olingan tasdiqlangan videolarda hujumlar natijasida vayron bo‘lgan temir yo‘l ko‘prigi ko‘rsatilgan. Eron Qizil Yarim oy jamiyati tomonidan joylashtirilgan yana bir videoda Karaj yaqinidagi temir yo‘l liniyasidan jarohat olgan odamni tez yordam xodimlari olib ketayotgani ko‘rsatilgan.
Xalqaro huquq mutaxassislari va ba’zi AQSh va BMT amaldorlari AQSh-Isroil hujumlari urush jinoyatlariga teng kelishi mumkinligi haqida savol tug‘dirdi. Xalqaro huquq bo‘yicha professori, sobiq AQSh harbiy advokati Rachell VanLandingham BBC Verifyga aytganidek, fuqarolik ob’ektlariga zarba berish faqat cheklangan holatlarda, ular aniq harbiy afzallik uchun ishlatilayotganda ruxsat etiladi. Ammo u har qanday harakatlar fuqarolarga “ortiqcha” zarar yetkazmasligini ta’kidladi. BMTning inson huquqlari bo‘yicha bosh kotibi Volker Tyurk esa: “Fuqarolarni va fuqarolik infratuzilmasini ataylab nishonga olish urush jinoyatidir”, deb e’lon qildi.
Dushanba kuni o‘tkazilgan matbuot anjumanida Tramp hujumlar haqidagi tashvishlarni rad etib, energiya ob’ektlarini nishonga olish tahdidlari urush jinoyatlariga teng kelishi mumkinmi degan savolga javoban: “Men bu haqda tashvishlanmayman”, dedi. U: “Urush jinoyati nimani anglatadi bilasizmi? Urush jinoyati – Eronning yadro quroliga ega bo‘lishiga yo‘l qo‘yishdir”, deb qo‘shimcha qildi.
Source: www.bbc.com