Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) Yevropa mintaqaviy byurosi direktori d-r Xans Klyuge, 22-aprelda Ostonada ochiladigan Mintaqaviy ekologik sammit oldidan, Orol dengizi mintaqasini tiklash bo‘yicha har qanday reja aholi salomatligini yaxshilamasdan chinakam muvaffaqiyatli deb hisoblanishi mumkin emasligini ta’kidladi. Uning kolonkasida, Markaziy Osiyo va boshqa davlatlar yetakchilari yig‘ilayotgan sammitda bu oddiy haqiqatni tan olish va uni siyosiy iroda va resurslar bilan mustahkamlash vaqti keldi, deb yozilgan.
O‘n yillar davomida Orol dengizi inqiroziga qarshi asosiy chora-tadbirlar ekologik tiklanishga qaratilgan bo‘lsa-da, mahalliy aholi salomatligi uchun yuzaga kelgan og‘ir oqibatlar ko‘pincha e’tibor va investitsiyalardan chetda qolib ketgan. Bu falokatning eng og‘ir badalini ayollar va bolalar to‘lamoqda: so‘nggi 10 yil ichida Orolbo‘yi mintaqasida anemiya darajasi bolalar o‘rtasida 2,5 baravar, ayollar o‘rtasida esa 2,7 baravar yuqori, homilador ayollarning 77 foizida esa anemiya kuzatilmoqda.
So‘nggi ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, ekologik ofat hududiga yaqin yashaydigan ayollarda endokrin va ginekologik buzilishlar, jumladan erta menopauza, bepushtlik va perinatal yo‘qotishlar keng tarqalgan. Qalqonsimon bez faoliyati buzilishi ham keng tarqalgan: ayollarning 12 foizida diffuz bo‘qoq, 32 foizida tireoperoksidazaga nisbatan antitanachalarning yuqori darajasi aniqlangan, 2-3 foizida esa manifest gipotireoz tashxisi qo‘yilgan. Bolalar esa rivojlanishdan orqada qolish, surunkali respirator kasalliklar va anemiya xavfi ostida qolmoqda.
Bu holatlar toksik chang, ifloslangan suv, degradatsiyaga uchragan tuproq va sanoat chiqindilarining uzoq muddatli ta’siri natijasida yuzaga kelgan avloddan avlodga o‘tib kelayotgan barqaror qonuniyatlardir. So‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi bu oqibatlarni yanada og‘irlashtirmoqda: haroratning ko‘tarilishi Orol dengizidan suv bug‘lanishini tezlashtirib, vaziyatni murakkablashtirmoqda.
Shu sababli, JSST “Orolbo‘yi mintaqasining sog‘lom kelajagi” tashabbusini ilgari surmoqda, bu Qozog‘iston va O‘zbekiston sog‘liqni saqlash vazirlarining murojaatiga javoban yuzaga kelgan. Tashabbus salomatlikni tiklash sa’y-harakatlarining markaziga qo‘yish, epidemiologik nazoratni mustahkamlash, ichimlik suvi xavfsizligi va havo sifatini boshqarish choralarini takomillashtirishni ko‘zda tutadi.
Bundan tashqari, tashabbus atrof-muhitning salbiy ta’siri bilan bog‘liq kasalliklarni o‘z vaqtida aniqlash va davolashga qodir sog‘liq tizimlariga investitsiya kiritish, chang bo‘ronlari haqida erta ogohlantirish tizimlarini yaratish va suv xavfsizligini oshirishni nazarda tutadi. Bularning birontasiga ham faqat bir mamlakatning kuchi bilan erishib bo‘lmaydi, chegaralarni tan olmaydigan muammolar mintaqaviy hamkorlikni talab qiladi.
Qozog‘iston va O‘zbekiston o‘rtasida imzolanishi rejalashtirilgan O‘zaro anglashuv memorandumi va yaqinda tashkil etilgan idoralararo ishchi guruhi mintaqaviy hamkorlikka sodiqlikni ko‘rsatadi. Ostonadagi sammit iqlim va ekologik muammolar bo‘yicha muloqot platformasi sifatida, barqaror texnik va moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni birlashtirish imkonini beradi.
Sammitning muvaffaqiyati imzolangan hujjatlar soni bilan emas, balki 2030-yilda Orolbo‘yi mintaqasida tug‘iladigan bolaning salomatligi bugungi bolanikidan yaxshiroq bo‘lishi bilan belgilanadi, deb ta’kidlanadi. Bu ko‘rsatkich sammit natijalarining asosiy mezoni bo‘lishi kerak.
Source: www.gazeta.uz