1961-yil 12-aprel kuni Yuriy Gagarinning birinchi kosmik parvozi insoniyat tarixida yangi davrni boshlab berdi. Bu voqea nafaqat kosmonavtika, balki fan va texnologiyaning rivojlanishida hal qiluvchi rol o‘ynadi. Bugun kosmik tadqiqotlar global iqtisodiyot, innovatsiyalar va davlatlar strategiyasining ajralmas qismiga aylanib, O‘zbekiston ham ushbu sohada o‘z o‘rnini mustahkamlashga intilmoqda.
O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2025-yil 26-dekabrdagi murojaatnomasida milliy sun’iy yo‘ldosh yaratish va birinchi fazogirni orbitaga chiqarish bo‘yicha ishlar boshlanganini e’lon qildi. 2026-yil 16-fevraldagi taqdimotda “Mirzo Ulug‘bek” nomli 6U formatdagi ilmiy sun’iy yo‘ldoshni 2028-yilda uchirish, shuningdek, birinchi milliy kosmonavtni 10-14 kunlik parvozga tayyorlash strategik vazifa sifatida belgilandi. Davlat rahbari bu qadamni “mamlakatimiz ilmiy salohiyati, yoshlarimiz orzusi va milliy g‘ururimiz ifodasi” deb ta’rifladi.
O‘zbekistonning kosmik tadqiqotlar tarixi bilan chuqur bog‘liqligi mavjud. “Bo‘yqo‘ng‘ir” kosmodromi qurilishida o‘zbekistonlik mutaxassislar ishtirok etgan, Vladimir Janibekov va Solijon Sharipov kabi kosmonavtlar esa fazoni o‘rganishda muhim hissa qo‘shgan. 2019-yilda tashkil etilgan “O‘zbekkosmos” agentligi yerni masofadan zondlash, qishloq xo‘jaligi va ekologik monitoring kabi sohalarda kosmik ma’lumotlardan foydalanib, davlat qarorlarini qo‘llab-quvvatlamoqda.
Agentlik dunyodagi yetakchi kosmik tashkilotlar, jumladan, NASA, SpaceX, Airbus va boshqa davlatlar agentliklari bilan hamkorlikni rivojlantirmoqda. Shu bilan birga, CanSat, “Yosh muhandis” tanlovlari va “Cosmic Camp” kabi loyihalar orqali yoshlar o‘rtasida kosmik sohaga qiziqishni oshirishga harakat qilinmoqda. Global kosmik bozor 500 milliard dollardan oshgan holda, 2035-yilga kelib 2 trillion dollarga yetishi kutilmoqda, bu O‘zbekiston uchun yangi iqtisodiy imkoniyatlarni ochib beradi.
Kosmonavtika nafaqat ilmiy bilimlarni boyitadi, balki iqtisodiy rivojlanish, texnologik innovatsiyalar va global muammolarni hal etishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbekistonning kosmik dasturlari mamlakatning kelajakdagi taraqqiyotida strategik ahamiyatga ega bo‘lib, yangi avlod uchun ilhom manbai hisoblanadi.
Source: www.gazeta.uz