AQSh Energetika vazirligi seshanba kuni beshta kompaniya, jumladan yadro energetikasi kompaniyasi Oklo bilan sovuq urush davridan qolgan plutoniyni yadro reaktori yoqilg‘isi sifatida ishlatish bo‘yicha muzokaralarni boshlashni e’lon qildi.
Energetika vazirligi Janubiy Karolina, Texas va Nyu-Meksiko shtatlaridagi qattiq qo‘riqlanadigan qurol-yarog‘ ob’ektlarida 24 000 yillik yarim yemirilish davriga ega bo‘lgan ortiqcha plutoniy zahiralarini saqlaydi. Ushbu modda himoya vositalari bilan ishlashni talab qiladi.
Oklo kompaniyasining aksiyalari 5,5 foizdan ko‘proq o‘sib, 69,51 dollarni tashkil etdi. Kompaniya yuqori texnologiyali yadro reaktorlarini qurishni maqsad qilgan Yevropa kompaniyasi newcleo bilan birgalikda yoqilg‘i ishlab chiqishni rejalashtirmoqda.
Reuters agentligining o‘tgan yilgi xabariga ko‘ra, AQSh prezidenti Donald Tramp ma’muriyati demontaj qilingan yadro kallaklaridan olingan 20 metrik tonnaga yaqin plutoniyni AQSh energetika kompaniyalariga taqdim etishni rejalashtirgan. O‘tgan may oyida Tramp ortiqcha plutoniyni suyultirish va utilizatsiya qilish dasturining katta qismini to‘xtatib, uni ilg‘or yadro texnologiyalari uchun yoqilg‘i sifatida taqdim etishni buyurgan edi.
Sentyabr oyida senator Edvard Markey va vakillar Don Bayer hamda Jon Garamendi 20 metrik tonna qurol-yarog‘ uchun yaroqli plutoniy taxminan 2000 ta yadro bombasi uchun yetarli ekanligini ta’kidlab, bu “qurol-yarog‘ tarqalishi xavfini oshiradi, iqtisodiy jihatdan mantiqsiz va milliy mudofaa holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin” deb yozgan edi.
Tanlangan boshqa kompaniyalar qatoriga xususiy Exodys Energy, SHINE Technologies, Standard Nuclear va Flibe Energy kiradi. Oklo bosh direktori Jeykob DeVitt bu dastur “mavjud ortiqcha materialni ilg‘or reaktorlar uchun ko‘prik yoqilg‘isi sifatida ishlatish imkonini beradi” dedi.
AQSh Energetika vaziri Kris Rayt Tramp kabinetiga qo‘shilishdan oldin Oklo direktorlar kengashida edi. Vazirlik Surplus Plutonium Utilization Program kompaniyalarga xususiy moliyalashtirishni ta’minlashga yordam berishini aytdi, ammo materiallar xavfsizligi bo‘yicha izoh bermadi.
Source: www.aljazeera.com