Yaponiya hukumatining o‘tgan seshanba kuni eʼlon qilgan qarori mamlakatning urushdan keyingi mudofaa siyosatidagi muhim o‘zgarishni belgilab berdi. O‘nlab yillar davomida amalda bo‘lgan qurol eksporti cheklovlari yumshatilib, Yaponiya endi 17 ta mamlakatga o‘limga olib keladigan qurol-yarog‘ sotishi mumkin bo‘ldi. Bu mamlakatlar orasida AQSh va Buyuk Britaniya kabi Yaponiya bilan mudofaa shartnomasi tuzgan davlatlar bor.
Yaponiya Bosh vaziri Sanae Takaichi X (sobiq Twitter) ijtimoiy tarmog‘ida yozganidek, „Juda og‘ir xavfsizlik muhitida hech bir mamlakat o‘z tinchligi va xavfsizligini yolg‘iz himoya qila olmaydi“. Biroq, u shuni ham taʼkidladi: „Urushdan keyin 80 yildan ortiq vaqt davomida tinchliksevar millat sifatida izlagan yo‘limiz va asosiy tamoyillarimizga sodiqligimizda mutlaqo hech qanday o‘zgarish yo‘q“.
Yaponiya hukumati bu qaror mintaqada tinchlik va barqarorlikni taʼminlashga xizmat qilishini daʼvo qilsa-da, Xitoy bu harakatni „betakror harbiylashtirish“ deb baholab, „jiddiy tashvish“ bildirdi. Xitoy tashqi ishlar vazirligi matbuot anjumanida bu qadamga qarshi turishini va yuqori darajada hushyor bo‘lishini eʼlon qildi.
Yangi qoidalar eʼlon qilingan paytda Yaponiya O‘zini-o‘zi mudofaa kuchlari AQSh va Filippin o‘rtasidagi yillik harbiy mashg‘ulotlarda qatnashmoqda. Yaponiya bu mashg‘ulotlarda birinchi marta kuzatuvchi emas, balki jangchi sifatida ishtirok etmoqda. Xitoy bu mashg‘ulotlarni mintaqadagi bo‘linishlarni chuqurlashtirishi mumkin deb hisoblaydi.
Yaponiyaning urushdan keyingi konstitutsiyasi 1947-yilda qabul qilingan bo‘lib, unda urush xalqaro nizolarni hal qilish vositasi sifatida rad etilgan va Yaponiya hech qachon urush qudratiga ega bo‘lmasligi belgilangan. Biroq, so‘nggi yillarda bu tinchlikparvarlik siyosati asta-sekin o‘zgarib bormoqda. 2014-yilda sobiq Bosh vazir Shinzo Abe harbiy sotuvlarning to‘liq taqiqini yumshatgan, 2023-yilda esa sobiq Bosh vazir Fumio Kishida urushdan keyin birinchi marta tayyor o‘limga olib keladigan qurollarni eksport qilishga ruxsat bergan.
Bosh vazir Takaichi tinchlikparvar konstitutsiyani o‘zgartirishni qo‘llab-quvvatlaydi. U o‘zgarishlarning aniq tafsilotlarini ko‘rsatmagan bo‘lsa-da, ko‘pchilik urushni rad etuvchi 9-moddaga o‘zgartirishlar kiritilishini kutmoqda. Takaichining tarafdorlari Yaponiyaning Xitoy, Rossiya va Shimoliy Koreya bilan o‘ralganligi sababli eski qoidalar endi amal qilmasligini taʼkidlaydilar. Tanqidchilar esa Yaponiyaning urush qilish qobiliyatiga ega bo‘layotganidan xavotirdalar.
Source: www.bbc.com