Sudanning shimolidagi Abu Hamad shahrida oltin konchisi bo‘lib ishlagan Umar Usmon po‘lat ko‘krak og‘rig‘i bilan Kasalliklar o‘qitish kasalxonasiga murojaat qildi. U o‘pka sil kasalligi bilan og‘riganligi aniqlandi. Bu kasallik Sudan bo‘ylab tarqalayotgan yuqumli kasalliklardan biri bo‘lib, mamlakatda uch yildan beri davom etayotgan urush sog‘liqni saqlash tizimini vayron qilgan.
Usmonning dastlabki tekshiruvlari va davolanishi bepul bo‘lgan, ammo keyingi murojaatida zarur dorilar yetishmasligi sababli ularni qimmat narxda xususiy shifokorlardan sotib olishga majbur bo‘ldi. Kasalliklar o‘qitish kasalxonasi, bir vaqtlar bemorlar uchun boshpana bo‘lgan, endi cheklangan imkoniyatlar bilan ishlamoqda. Sudan sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, urush tufayli sog‘liq muassasalarining 37 foizi ishlamay qolgan.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) Sudan bo‘ylab kamida 217 ta sog‘liqni saqlash ob’ektiga hujum qilinganligini tasdiqladi, bu hujumlar natijasida 2052 nafar tibbiyot xodimi halok bo‘lgan. Mamlakat aholisining 40 foizi, ya’ni 52 million kishidan 20 millionga yaqini shoshilinch tibbiy yordamga muhtoj. JSST ogohlantirishicha, yuqori darajadagi oziqlanish buzilishi, zaiflashgan sog‘liqni saqlash tizimi va past emlash darajasi tufayli kasalliklar tarqalishi, ayniqsa bolalar uchun halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Kasalliklar o‘qitish kasalxonasi urush tufayli deyarli ikki yil yopiq bo‘lgan. Kasalxona bosh direktori Abu Bakr Hasan Al-Mubarakning aytishicha, ichki kasalliklar, dermatologiya, jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklar, shuningdek, psixologik maslahat va tibbiy tekshiruv bo‘limlarini qayta ishga tushirish uchun harakatlar olib borilmoqda. U shuni ta’kidladi: “Kasalxona qisman ishlasa ham, moliyalashtirish va vayron bo‘lgan palatalarni ta’mirlash zarurati kabi katta qiyinchiliklar saqlanib qolmoqda.”
Kasalxonaning Ommaviy axborot vositalari va jamoatchilik bilan aloqalar bo‘yicha direktori Hasabulla Sulaymon aytishicha, muassasa asosiy ehtiyojlarni qondirish uchun sog‘liqni saqlash va gumanitar tashkilotlarning yordamiga juda bog‘liq. Bemorlar soni “allaqachon cheklangan uskunalar, dorilar va xodimlarga bosim o‘tkazmoqda”. U shuni qo‘shimcha qildiki, muassasa urush tufayli yarim million dollardan ortiq zarar ko‘rgan.
Psixologik maslahat markazining xodimi Rimah Fadl Al-Mavla aytishicha, xodimlar “bemorlar sonining oshishi va cheklangan resurslar tufayli ortib borayotgan bosim ostida”. U shartlar urushdan oldin “sezilarli darajada yaxshi” bo‘lganini, ammo laboratoriyalar va maslahat markazlariga yetkazilgan zarar joyni kamaytirganini va ularni kamroq jihozlangan binolarga ko‘chirishga majbur qilganini, bu esa parvarish sifatiga ta’sir qilganini aytdi. Biroq, u harakatlar kasalxonaning tibbiy va psixologik xizmatlarni ko‘rsatishdagi rolini qayta tiklash uchun davom etayotganini bildirdi.
Kasalliklar o‘qitish kasalxonasidagi inqiroz Sudanning qulab tushayotgan sog‘liqni saqlash tizimining guvohi bo‘lib, shu bilan birga qolgan muassasalar va xodimlarning bardoshligini ham ta’kidlaydi. Sudanning tibbiy infratuzilmasining katta qismi, ayniqsa eng kuchli zarar ko‘rgan Darfur va Kordofan viloyatlarida, artilleriya zarbalari va ta’minot yetishmasligi tufayli ishlamay qolgan. Malyariya, deng bezgak, qizamiq, qizilcha va vabo kabi hayotga xavf soladigan kasalliklarning tarqalishi Sudanning cheklangan sog‘liq muassasalariga yana bosim o‘tkazmoqda, ularning ortib borayotgan talabni qondirish qobiliyati haqida tashvish uyg‘otmoqda.
Oq Nil va Sharqiy Darfur shtatlaridagi kasalxonalarga qilingan so‘nggi zarbalar o‘nlab tinch aholi va tibbiyot xodimlarini o‘ldirdi va shoshilinch tibbiy yordamga kirishni yanada chekladi. Vaziyat asosiy infratuzilmaning qulashi bilan yomonlashdi, elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvatining 40 foigacha yo‘qolgan va asosiy suv tizimlari vayron qilingan yoki egallab olingan, bu esa jamoalarni toza suv va sanitariya xizmatlaridan mahrum qilgan va kasalliklarning tarqalishini tezlashtirgan.
Source: www.aljazeera.com