Mukalla, Yaman – Muhammad Salem har kuni ertalab davlat maktabida o‘qituvchi sifatida ishga boradi. Lekin u yerda smenasi tugagach, xususiy maktabga o‘tadi, u yerda ham dars beradi. Tushlik uchun qisqa vaqt uyga qaytgach, Muhammad uchinchi ishiga – mehmonxonaga ketadi, u yerda kun qolgan qismida ishlaydi.
“Agar menda to‘rtinchi ish uchun bo‘sh vaqt bo‘lsa, men uni ham qabul qilardim,” – deydi 31 yillik tajribaga ega o‘qituvchi Muhammad. U Al Jazeera bilan Yamanning janubi-sharqiy port shahri Mukallaning sharqiy chekkasidagi yirik turar-joy majmuasidagi kvartirasida suhbatlashdi. U qo‘shimcha ishlarni qabul qilishga Yamanning og‘ir iqtisodiy vaziyati, xususan, so‘nggi yillarda Yaman rialining AQSh dollari nisbatida pasayishi majbur qildi.
“Men kechasi uyga butunlay charchagan holda qaytaman,” – deydi u. “O‘qituvchilar halok bo‘ldi va o‘quvchilariga g‘amxo‘rlik qilish uchun vaqt topa olmaydi. Dars paytida ular maktabdan keyin qaysi ishni qabul qilishlari haqida o‘ylash bilan band.” Olti farzandning otasi, ertalabdan kechgacha ishlaganiga qaramay, o‘n yil oldingi daromadining yarmidan kamini topadi – oyiga 320 dollardan 130 dollargacha pasaygan.
O‘n yildan ortiq vaqt davomida Yaman Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan Hutilar va Saudiya Arabistoni tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan hukumat o‘rtasidagi qonli mojaroga botib qoldi, bu urush minglab odamlarni o‘ldirdi, millionlab odamlarni ko‘chirdi va ta’limni o‘z ichiga olgan deyarli barcha sohalarga ta’sir ko‘rsatdi. Mo‘tadil hukumat nazorati ostidagi hududlarda o‘qituvchilar ish haqining o‘zgarmasligi va kechikishi haqida norozilik bildirishdi, ularning maoshlari urush boshlanganidan beri yaxshilanmaganligini aytishdi.
Kam va tartibsiz daromadlarga duch kelgan Muhammad kabi o‘qituvchilar oilalarini suzib turish uchun qattiq tirikchilik strategiyalarini qabul qilishdi. Uning oilasi ovqatlanishdan voz kechishga, go‘sht, baliq va sut mahsulotlari kabi oqsilli ovqatlarni kamaytirishga va arzon ijarani izlab shahar chekkasiga ko‘chishga majbur bo‘ldi. U, shuningdek, farzandlaridan birini universitetni tashlab, o‘rniga harbiy xizmatga o‘tishni so‘radi, u yerda, uning so‘zlariga ko‘ra, askarlar oyiga taxminan 1000 Saudiya riali (265 dollar) oladi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Gumanitar Masalalar bo‘yicha muvofiqlashtirish idorasi (OCHA) ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatning ta’lim sohasi halokatli, ko‘p qatlamli inqirozga duchor bo‘lmoqda. Taxminan 6,6 million maktab yoshidagi bolalar ta’lim olish huquqidan mahrum qilingan, 2375 ta maktab shikastlangan yoki vayron qilingan. O‘qituvchilar ham jiddiy ta’sir ko‘rdi, taxminan 193 668 nafari, ya’ni milliy umumiy sonning deyarli uchdan ikki qismi hech qanday maosh olmaydi.
Hukumat nazorati ostidagi hududlarda o‘qituvchilar o‘z ahvolini ta’kidlash va hukumatni maoshlarni yaxshilashga majbur qilish uchun o‘tirish e’tirozlarini o‘tkazdilar, ko‘chalarda norozilik bildirdilar va oylab ta’limni to‘xtatib qo‘ygan ish tashlashlar amalga oshirdilar. Pul tangligi cheklangan hukumat, ichki bo‘linishlarga botgan va yilning ko‘p qismini chet elda ishlaydigan, bu masalani asosan viloyat hokimiyatlariga topshirdi.
Ba’zi hokimlar kam miqdordagi rag‘batlantirishlarni tasdiqlash bilan javob berishdi. Hadramavtda oyiga 25 000 Yaman riali (16 dollar) oshirish tasdiqlandi, boshqa hududlarda esa 30 000 Yaman riali (19 dollar)dan 50 000 Yaman riali (32 dollar)gacha bo‘lgan miqdorlar qo‘llanildi. “Mahalliy hokimiyatlar tomonidan taqdim etilgan rag‘batlantirishlar viloyatdan viloyatga farq qiladi, har bir hokimning ustuvorliklari va o‘z mintaqasidagi o‘qituvchilarni qo‘llab-quvvatlash qobiliyatiga bog‘liq,” – dedi Hadramavtdagi o‘qituvchilar kasaba uyushmasi rahbari Abdulla al-Xanbashi.
Hutilar nazorati ostidagi hududlarda o‘qituvchilar maoshlarini to‘xtatib qo‘yishga norozilik bildirish uchun kamdan-kam hollarda ko‘chalarga chiqishdi, chunki hokimiyat norozilikni bostirdi va Yaman hukumati va Saudiya Arabistoni boshchiligidagi koalitsiyani davlat sektoridagi ish haqlarini to‘lash imkoniyatini cheklagan “blokada”ni joriy qilganlikda aybladi. Yaman hukumati past maoshlar muammosini tan olib, urush davrida kamaygan va buzilgan daromadlar uni davlat sektoridagi ish haqlarini oshirishga imkon bermaganligini aytdi.
Source: www.aljazeera.com