Bangladeshda tez tarqalayotgan qizamiq epidemiyasi 100 dan ortiq odamning, asosan bolalarning, o‘limiga sabab bo‘ldi. Bu mamlakatning so‘nggi tarixidagi eng halokatli qizamiq to‘lqini bo‘lishi mumkin. Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 15-martdan boshlab 7,500 dan ortiq gumon qilinayotgan qizamiq holatlari qayd etilgan, shundan 900 dan ortig‘i tasdiqlangan. Bu 2025-yilda butun yil davomida qayd etilgan 125 holatdan keskin o‘sishni anglatadi.
Bangladesh uzoq vaqtdan beri bolalarni yuqumli kasallikka qarshi emlaydi, ammo so‘nggi epidemiya dasturdagi bo‘shliqlarni ochib berdi, bu tashvish tug‘dirmoqda. UNICEFning Bangladeshdagi vakili Rana Flowers bayonotida: "Emalar bolalarning omon qolishi uchun asosdir", deb ta’kidlab, hozirgi qizamiq epidemiyasi "minglab bolalarni, ayniqsa eng kichik va eng himoyasizlarni, jiddiy xavf ostiga qo‘yayotganini" aytdi. Mamlakatda 9 oylik bolalarga muntazam qizamiq emlari qo‘llaniladi, ammo Sog‘liq departamenti o‘rinbosari direktor Shahriar Sajjad BBC Banglaga bergan intervyusida, so‘nggi epidemiyada kasallanganlarning uchdan bir qismi 9 oydan kichik ekanligini aytdi.
Muntazam emlashdan tashqari, Bangladesh har to‘rt yilda maxsus qizamiq emlash kampaniyalarini o‘tkazadi. Biroq, bu kampaniyalar reja bo‘yicha o‘tmagan. Sajjadning aytishicha, 2020-yildan beri maxsus qizamiq emlash kampaniyalari o‘tkazilmagan, birinchi navbatda Covid, keyin esa "siyosiy vaziyat" tufayli. Bangladesh 2024-yilda uzoq vaqt hukmronlik qilgan rahbar Shayx Hasinani ag‘dargan keng ko‘lamli hukumatga qarshi norozilik namoyishlari bilan siyosiy o‘zgarishlarni boshidan kechirdi. Hasina ag‘darilgandan so‘ng vaqtincha hukumat o‘rnatildi va faqat bu yilning fevral oyida mamlakat yangi hukumat sayladi. Qizamiq emlash kampaniyasi bu yilning aprel oyida o‘tkazilishi kerak edi, ammo bu amalga oshmadi.
Sog‘liqni saqlash rasmiysi Daily Star gazetasiga bergan intervyusida, xarid muammolari qizamiq uchun emlarning yetishmasligiga olib kelganini aytdi. Ko‘pchilik Bangladeshda emlarning yetishmasligini yangi emla xarid tizimini nazorat qilgan sobiq vaqtincha hukumatga bog‘laydi. Biroq UNICEF bayonotida qizamiqning qayta paydo bo‘lishi "odatda bitta omil emas, balki ushbu to‘plangan bo‘shliqlar natijasidir" deb ta’kidladi. Bangladesh yuqori emlash qamrovining kuchli tarixiga ega, ammo hatto kichik uzilishlar vaqt o‘tishi bilan immunitet bo‘shliqlarining asta-sekin to‘planishiga olib kelishi mumkin.
UNICEF va Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti (JSST) kabi xalqaro hamkorlar bilan birgalikda Bangladesh qizamiq va qizilcha (qizamiqqa o‘xshash alomatlarga ega yengilroq kasallik) uchun favqulodda emlash kampaniyasini boshladi. Bu kampaniya, yakshanba kuni boshlangan, Bangladeshning 30 ta upazilasida (tumanlarida) amalga oshiriladi va olti oydan besh yoshgacha bo‘lgan 1,2 milliondan ortiq bolalarni nishonlaydi. UNICEFning aytishicha, kampaniya "muntazam immunizatsiyani o‘tkazib yuborgan va og‘ir kasallik va asoratlarga eng ko‘p moyil bolalarni" ustuvor qiladi. Bundan tashqari, zich aholi yashaydigan poytaxt Daka va qalabalik Rohingya qochqinlar lagerlariga ega Kok‘s-Bazarga alohida e’tibor qaratiladi.
Emlash harakatidan tashqari, sog‘liqni saqlash organlari odamlarga qizamiqni aniqlash va oldini olishni o‘rgatadigan infografikalar nashr etmoqda. Qizamiq yuqumli havoga yuqadigan kasallik bo‘lib, og‘ir asoratlarga va o‘limga olib kelishi mumkin. JSST ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yilda butun dunyo bo‘ylab taxminan 95,000 kishi qizamiqdan halok bo‘lgan, ularning aksariyati besh yoshgacha bo‘lgan bolalar. Qizamiq emlash orqali oldini olish mumkin, ammo JSSTning ta’kidlashicha, kasallikning tarqalishini to‘xtatish uchun aholining 95% emlangan bo‘lishi kerak. O‘tgan ikki o‘n yillikda global qizamiq holatlari va kasallik natijasida o‘limlar keskin kamaydi. JSST ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yilda butun dunyo bo‘ylab 11 million qizamiq holati qayd etilgan, bu 2000-yildagi 38 milliondan sezilarli pasayish. Biroq tashkilot emlash darajalari pasayganligi sababli dunyoning ba’zi qismlarida qizamiqning qayta paydo bo‘lishi haqida ogohlantirdi. Tibbiy jurnal The Lancet ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 va 2025-yillarda dunyo 20 yildan ortiq vaqt ichidagi eng yuqori qizamiq epidemiyalari sonini ko‘rdi. Qizamiq holatlari Osiyo va Afrikaning ba’zi mamlakatlarida, shuningdek Yevropa, AQSh va Buyuk Britaniyada ham oshdi, bu erda, ayniqsa pandemiyadan keyin, emlarga nisbatan shubha ortib bormoqda.
Source: www.bbc.com