Dunyoning eng taniqli tabiatshunos olimi va teleboshlovchisi ser Devid Attenboro 100 yoshga to‘ldi. U ikki marta ritsar unvoniga sazovor bo‘lgan, 2022 yilgi Nobel tinchlik mukofotiga nomzod bo‘lgan va sayyoramizning eng taniqli tabiat ixlosmandi sifatida tanilgan.
Attenboro 1953 yilda “Animal Disguises” dasturida debyut qilganidan beri 70 yildan ortiq vaqt davomida televideniyeda faoliyat yuritmoqda. U Ginnesning rekordlar kitobiga “eng uzoq muddatli televideniye boshlovchisi va tabiatshunos” sifatida kiritilgan.
U 32 ta faxriy diplom, ikki marta ritsar unvoni va Birlashgan Millatlar Tashkilotining eng yuqori ekologik mukofoti – “Yer himoyachisi” (Champion of the Earth) bilan taqdirlangan. 2020 yilda uning Instagram akkaunti 4 soat 44 daqiqada 1 million obunachiga ega bo‘lib, ijtimoiy tarmoqlarda rekord o‘rnatgan.
Attenboroning “Blue Planet II” hujjatli filmi 2017 yilda Xitoyda namoyish etilganda, tomoshabinlar oqimi tufayli internet tezligi vaqtincha pasaygan. Uning “Life on Earth” (1979) seriyasi birinchi marta turli qit’alardagi tabiiy muhitda turlarni suratga olgan.
Attenboro 1985 yilda qirolicha Yelizaveta II tomonidan ritsar unvoniga sazovor bo‘lgan. 2022 yilda esa shahzoda Charlz tomonidan ikkinchi marta ritsar unvoni berilgan. U, shuningdek, BAFTA mukofotini televideniye texnologiyasining barcha asosiy davrlarida (oq-qora, rangli, HD, 3D, 4K) qo‘lga kiritgan yagona shaxsdir.
Attenboro 1926 yil 8 mayda Angliyada tug‘ilgan. Uning akasi Richard mashhur aktyor va rejissyor bo‘lib, “Yura davri parki” filmidagi roli bilan tanilgan. Bolaligidan qazilma qoldiqlarga qiziqqan Attenboro 1936 yilda mashhur yozuvchi Grey Owlning ma’ruzasini tinglab, tabiatga bo‘lgan qiziqishi yanada kuchaygan.
Kembrij universitetini tugatgach, Britaniya dengiz flotida xizmat qilgan. 1950 yilda BBC radiosiga ishga kirish uchun ariza bergan, ammo unga televideniye bo‘yicha yangi stajyorlik dasturida qatnashish taklif qilingan. Dastlab rahbarlar uning tishlari katta ekanligi sababli ekranda ko‘rinishiga shubha bilan qarashgan, ammo keyinchalik u kasal bo‘lib qolgan boshlovchi o‘rniga chiqishga majbur bo‘lgan.
Attenboro BBC Two kanalining boshqaruvchisi bo‘lib, rangli televideniyeni Yevropaga olib kelishda muhim rol o‘ynagan. U 1969 yilda “Monty Python’s Flying Circus” komediya guruhining birinchi yirik serialini tasdiqlagan. Biroq u boshqaruv faoliyatidan ko‘ra tabiatga bo‘lgan muhabbatini efirga uzatishni afzal ko‘rgan.
Uning hikoya qilish uslubi “yarim shivirlash” deb ataladi. 1979 yilda “Life on Earth” serialini suratga olish chog‘ida uch yoshli tog‘ gorillasi Pablo uning ustiga yotib olgan va bu kadr afsonaviy bo‘lgan. Attenboro shunday degan: “Gorilla bilan ko‘z tegmasida almashishda men bilgan boshqa hayvonlarga qaraganda ko‘proq ma’no va o‘zaro tushunish bor.”
40 dan ortiq o‘simlik va hayvon turlari (shu jumladan, yo‘qolib ketgan Attenborosaurus) uning nomi bilan atalgan. Biroq u kalamushlardan juda qo‘rqadi: “Men o‘rgimchak, ilon va chayonlarni qo‘rqmasdan ushlayman, lekin kalamushni ko‘rsam, birinchi bo‘lib qochaman.”
Attenboro iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashda faol ishtirok etadi. Uning so‘zlari: “Biz yo‘q qilishni yoki asrashni tanlashimiz mumkin, tanlov bizniki.” 2022 yilda BMTning “Yer himoyachisi” mukofotini olgan. 2020 yilda 60 Minutes dasturida u o‘limdan qo‘rqmasligini aytgan: “Men tez o‘tishini istayman, rahmat.”
Uning 100 yilligi munosabati bilan Royal Albert Hallda BBC konsert orkestri ishtirokida tantanali tadbir o‘tkazilishi rejalashtirilgan.
Source: www.dw.com