Jurnalist va hammuallif sifatida men so‘zlar bilan voqealarni tushuntirishga odatlanganman. Ammo G‘azodagi genotsidni tasvirlashda til ojiz qoladi. 111 nafar noma’lum jasadning ommaviy qabrga ko‘milishi kabi sahnalar so‘z bilan ifoda etib bo‘lmas darajada dahshatli.

Aynan shu keskinlik G‘azo genotsidi gobelenining asosini tashkil qiladi. Loyiha Falastin, Livan va Iordaniyadagi qochqinlar lagerlarida yashovchi falastinlik ayollarni birlashtirib, ular an’anaviy kashtachilik (tatreez) orqali G‘azodagi vayronagarchilikni hujjatlashtirmoqda.

Har bir panel 55 000 chokdan iborat bo‘lib, 100 ta panel G‘azodagi fojialarning alohida qismlarini aks ettiradi: jurnalistning bolasi ustida yig‘lashi, och qizlarning oshxonada ezilishi, dunyosi qulagan bolaning faryodi. Ba’zi tasvirlar, masalan, Xolid Nabhonning nabirasini so‘nggi bor quchoqlashi, dunyo e’tiborini tortgan bo‘lsa, aksariyati nom va kontekssiz o‘tib ketadi.

Gobelen bu unutilishga qarshi turadi. Kashta tikish – bu biror narsaga vaqt va kuch sarflashga arzigulik deb qaror qilishdir. Loyiha 2011-yilda Oksfordda boshlangan bo‘lib, hozirda Konnektikutdagi Falastin muzeyida saqlanadi. 2023-yildagi hujumdan so‘ng loyiha tez sur’atda kengayib, 100 ta panel faqat G‘azoga bag‘ishlandi.

Dastlab G‘azodagi ayollar faol qatnashgan bo‘lsa, bombardimon kuchayishi bilan ular hikoyaning subyektiga aylandi. Ammo gobelen “lam shamel” – oilaviy uchrashuv vazifasini o‘taydi. Chegaralar va majburiy ko‘chishlarga qaramay, falastinlik ayollarning mehnati bir tasviriy hujjatga birlashadi.

9-maydan boshlab gobelen Venetsiya biennalesida Palazzo Mora’da namoyish etiladi. Bu tan olinish bilan birga paradoksni ham keltiradi: dunyo G‘azodagi genotsidni ko‘rib, nomlay oladi, lekin uni to‘xtata olmaydi. San’at siyosiy tizimlar muvaffaqiyatsizlikka uchraganda asosiy guvohlik maydoniga aylanadi.

Source: www.aljazeera.com