Eron Milliy Xavfsizlik Kengashi eʼlon qilishicha, Eron va AQSh o‘rtasida ikki haftalik o‘t ochmaslik kelishuvi tuzildi, muzokaralar Pokiston poytaxti Islomoboddan juma kuni boshlanadi. Bu kelishuv Eronning 10 bandlik taklifi asosida amalga oshirilmoqda.
AQSh prezidenti Donald Tramp o‘zining Truth Social postida Eron sivilizatsiyasini yo‘q qilish tahdidini to‘xtatganini va ikki hafta davomida mamlakatga hujumlarni “to‘xtatish”ni eʼlon qildi. Trampning aytishicha, o‘t ochmaslik Eronning Hormuz bo‘g‘ozini “to‘liq, darhol va xavfsiz ochishi” sharti bilan bog‘liq. Bu bo‘g‘oz orqali global neft taʼminotining beshdan bir qismi o‘tadi.
Eronning bo‘g‘ozni qisman to‘sib qo‘yishi (AQSh va Isroilning 28-fevraldagi hujumlaridan keyin joriy qilingan) global savdoni buzdi, neft narxlarini oshirdi va butun dunyo bo‘ylab yoqilg‘i tanqisligiga sabab bo‘ldi. Eronning javob hujumlari Fors ko‘rfazida ham sezildi va Livonning Hizbullohi va Yamanning Husilari kabi ittifoqchi guruhlarni jangovar harakatlarga jalb qildi, bu mojaroni sezilarli darajada kengaytirdi.
Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi Eron Milliy Xavfsizlik Kengashi nomidan gapirib, Tehronning jangovar harakatlarni to‘xtatish qarorini tasdiqladi. U X (sobiq Twitter) postida: “Agar Eronga qarshi hujumlar to‘xtatilsa, bizning kuchli qurolli kuchlarimiz himoya operatsiyalarini to‘xtatadi”, deb yozdi. Aroqchi shuningdek, Hormuz bo‘g‘ozi orqali xavfsiz o‘tish Eron Qurolli Kuchlari bilan muvofiqlashtirilgan holda amalga oshirilishini va bu qaror Trampning “Eronning 10 bandlik taklifining umumiy tuzilishini muzokaralar asosi sifatida qabul qilishi” fonida qabul qilinganini taʼkidladi.
Pokiston Bosh vaziri Shehbaz Sharif o‘z navbatida, jangovar tomonlar “Livan va boshqa joylarda ham darhol o‘t ochmaslik”ga rozi bo‘lganini eʼlon qildi. U X postida bu harakat “DARHOL KUCHGA KIRADI”, deb yozdi. Sharif AQSh va Eronga minnatdorchilik bildirib, “ularning delegatsiyalarini 2026-yil 10-aprel, juma kuni Islomobodga barcha nizolarni hal qilish uchun yakuniy kelishuv bo‘yicha muzokaralar olib borishga” taklif qildi.
Eron Milliy Xavfsizlik Kengashining maʼlumotiga ko‘ra, uning 10 bandlik taklifi Hormuz bo‘g‘ozi ustidan Eronning ustuvorligi va nazoratini talab qiladi, bu unga “noyob iqtisodiy va geosiyosiy mavqe” beradi. Taklif shuningdek, Yaqin Sharqdagi barcha “AQSh jangovar kuchlari”ning bazalardan chiqib ketishi va mintaqa bo‘ylab ittifoqchi qurolli guruhlarga qarshi harbiy operatsiyalarning to‘xtatilishini, shuningdek urush zararlari uchun “to‘liq kompensatsiya” va AQSh, BMT Xavfsizlik Kengashi va Xalqaro Atom Energiyasi Agentligi tomonidan barcha sanksiyalarning olib tashlanishini talab qiladi. Taklif, shuningdek, chet elda muzlatilgan Eron aktivlarining ozod qilinishi va har qanday yakuniy kelishuvning majburiy BMT Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyasida tasdiqlanishini o‘z ichiga oladi.
Kengash taʼkidlashicha, Tehron muzokaralarga rozi bo‘lsa-da, buni “amerika tomoniga nisbatan to‘liq ishonchsizlik” bilan amalga oshiradi. Kengash Eron bu muzokaralar uchun ikki hafta ajratishini va bu muddat “tomonlarning kelishuvi bilan uzaytirilishi mumkin”ligini aytdi. Kengash shuningdek, Eron “dushmanning eng kichik xatosi” sodir bo‘lishi bilan “to‘liq kuch” bilan javob berishga tayyor ekanligini qo‘shimcha qildi. Isroil tomonidan hozircha hech qanday izoh berilmagan.
Source: www.aljazeera.com