AQSh va Eron hukumatlari mintaqaviy vositachilar guruhi bilan birgalikda urushning tugashiga olib kelishi mumkin bo‘lgan 45 kunlik ehtimoliy o‘t ochishni to‘xtatish shartlarini muhokama qilmoqda. Axios nashrining o‘z manbalariga asoslanib xabar berishicha, qisman kelishuvga erishish imkoniyatlari yuqori emas, biroq bu urushning keskin kuchayib ketishining oldini olish uchun “oxirgi urinish” hisoblanadi.
Muzokaralar Pokiston, Misr va Turkiyadan kelgan vositachilar orqali, shuningdek, AQSh prezidentining maxsus vakili Stiv Uitkoff va Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arakchi o‘rtasidagi yozishmalar vositasida olib borilmoqda. Amerikalik mulozimlardan birining aytishicha, so‘nggi kunlarda Tramp ma’muriyati Tehronga bir nechta takliflarni yuborgan, ammo Eron hukumatlari ularni hali qabul qilmagan.
Muhokama qilinayotgan kelishuv ikki bosqichni ko‘zda tutadi: birinchi bosqich 45 kun davomida o‘t ochishni to‘xtatishni nazarda tutadi va shu vaqt ichida urushni butunlay to‘xtatish bo‘yicha kelishuvga erishish rejalashtirilgan. Agar muzokaralar uchun ko‘proq vaqt talab etilsa, o‘t ochishni to‘xtatish muddati uzaytirilishi mumkin. Ikkinchi bosqich esa urushni to‘xtatish to‘g‘risidagi yakuniy kelishuvdan iborat bo‘ladi.
Vositachilarning fikricha, Hurmuz bo‘g‘ozini to‘liq ochish va Eron tomonidan boyitilgan uran zahiralari masalasi faqat yakuniy kelishuv doirasida hal qilinishi mumkin. Axios nashrining qayd etishicha, ushbu ikki masala Eronning asosiy ustunligi hisoblanadi va vositachilar Tehron kelishuvning birinchi bosqichidayoq ular bo‘yicha hech bo‘lmaganda qisman qadamlar tashlashga tayyormi-yo‘qmi, shuni tushunishga harakat qilmoqda.
Vositachilar Tehronni yaqin 48 soat ichida kelishuvga erishish va keng ko‘lamli vayronagarchiliklarning oldini olish uchun oxirgi imkoniyat ekani haqida ogohlantirgan. Shu bilan birga, Eron hukumatlari vositachilar orqali G‘azo yoki Livandagi kabi vaziyatga tushib qolishni istamasliklarini ochiq bildirgan—u yerda o‘t ochishni to‘xtatish faqat qog‘ozda mavjud, amalda esa AQSh va Isroil istagan vaqtda hujum qilishi mumkin.
Eron hali ham o‘ta qat’iy pozitsiyani egallab turibdi va har qanday yon berishlarni rad etmoqda. 5-aprel kuni Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusining Harbiy-dengiz kuchlari Hurmuz bo‘g‘ozidagi vaziyat “hech qachon” urushdan oldingi holatga qaytmasligini, ayniqsa, AQSh va Isroil uchun shunday bo‘lishini ma’lum qildi.
AQSh prezidenti Donald Trampning so‘nggi bayonotlari keskin tahdidlar va izchillik yo‘qligini ko‘rsatmoqda. U 22-mart kuni Eron elektr stansiyalariga zarba berish bilan tahdid qilgan, 27-mart kuni zarbalarni kechiktirgan, 31-mart kuni AQSh Eronni “juda tez orada tark etishini” aytgan, 1-aprel kuni Eronni “tosh davriga qaytarish” bilan tahdid qilgan, 4-aprel kuni “do‘zax yog‘dirish” bilan ogohlantirgan va 5-aprel kuni elektr stansiyalari va ko‘priklarni vayron qilish bilan tahdid qilib, haqoratli so‘zlar ishlatgan. Keyinroq u muddatni yana uzaytirgan.
Trampning Axios bilan suhbatida u AQSh Eron bilan “chuqur muzokaralar olib borayotganini” va kelishuv belgilangan muddat tugagunga qadar amalga oshishi mumkinligini aytdi, lekin tahdidlarini ham takrorladi: “Yaxshi imkoniyatlar bor, lekin agar ular kelishuvga rozi bo‘lishmasa, men u yerdagi hamma narsani portlatib yuboraman”.
AQSh va Isroil 28-fevral kuni Eronga zarba berishni boshlaganidan keyin Tehron deyarli darhol Hurmuz bo‘g‘ozini to‘sib qo‘ydi, bu neft narxining keskin ko‘tarilishiga olib keldi. 3-aprel kuni AQSh raketa zarbasi bilan Erondagi eng yirik ko‘prikni vayron qildi, natijada sakkiz kishi halok bo‘ldi. Tramp agar Eron kelishuvga rozi bo‘lmasa, “buning ketidan yana ko‘prog‘i kelishini” ma’lum qilgan.
Source: www.gazeta.uz