16-aprel kuni O‘zbekiston Markaziy bankida xalqaro ekspert, Xorvatiya Markaziy bankining sobiq rahbari va Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) maslahatchisi Marko Skreb ma’ruza qildi. Tadbirdan so‘ng u bank matbuot xizmati va Gazeta muxbiriga monetar siyosat, inflyatsion targetlash, tadqiqot salohiyati kabi mavzular bo‘yicha intervyu berdi.
Skreb o‘z tajribasiga asoslanib, Markaziy banklarda tadqiqotning qaror qabul qilish jarayoniga integratsiyalashmasligi keng tarqalgan muammo ekanligini ta’kidladi. Uning fikricha, tadqiqot departamentining asosiy vazifasi qaror qabul qiluvchi organlarga optimal yechimlarni taklif qilishdir, ammo ko‘pincha tadqiqotlar amaliy qarorlardan uzoqda bo‘lib, natijalar bank uchun yo‘qotilgan resursga aylanadi. Bu muammoni hal qilish uchun tadqiqotchilarni bank ichidagi muhokamalarga yaqinlashtirish va ularning ishlarini amaliy siyosatga bevosita bog‘lash zarur.
Ekspert so‘nggi 20 yil ichida Markaziy banklarning vazifalari sezilarli darajada kengayganini ta’kidladi. Avvalgi davrda asosan narxlar barqarorligiga e’tibor qaratilgan bo‘lsa, bugungi kunda moliyaviy barqarorlik, iqlim o‘zgarishi, gender masalalari va daromadlar tengsizligi kabi mavzular ham qamrab olinmoqda. Shuningdek, Big Data, murakkab modellar va sun’iy intellektdan foydalanish talablari oshganligi sababli, banklar nafaqat iqtisodchilar, balki matematiklar va texnik mutaxassislarni jalb qilishga majbur.
Inflyatsion targetlashni joriy qilish haqida so‘ralganda, Skreb bu tizimga o‘tish uchun bir qator oldindan bajarilishi kerak bo‘lgan shartlar mavjudligini aytdi. Bularga mustaqil Markaziy bank, fiskal intizom, moslashuvchan valyuta kursi, yaxshi kommunikatsiya siyosati va ishlab turgan moliyaviy bozorlar kiradi. U ba’zi davlatlar bu shartlarni bajarmasdan inflyatsion targetlashni joriy qilib, inflyatsiyani 60% gacha oshirib yuborgan misollarni keltirdi va O‘zbekistonga shoshilmaslikni maslahat berdi.
O‘zbekiston Markaziy bankining 5% inflyatsiya targetiga erishish muddati haqida Skreb aniq bashorat bermaslikni tavsiya qildi, chunki urushlar, neft narxlari va geosiyosiy shoklar kabi tashqi omillar nazoratdan tashqarida. Biroq u bankni inflyatsion targetlash yo‘lida harakat qilayotgani uchun olqishladi va bu yo‘lda davom etishni, xalqaro institutlardan texnik yordam olishni maslahat berdi.
Markaziy banklarning chidamliligini oshirish masalasida Skreb valyuta kursining moslashuvchanligi, ichki tadqiqot salohiyati va samarali kommunikatsiyani muhim omillar deb hisobladi. U kommunikatsiya departamentining murakkab iqtisodiy masalalarni oddiy tilda tushuntirishga tayyor bo‘lishi kerakligini ta’kidladi.
Yakuniy maslahat sifatida Skreb tadqiqotni boshqa funksiyalardan ajratish, aniq strategiya ishlab chiqish va inson kapitaliga sarmoya kiritishni taklif qildi. Uning ta’kidlashicha, tadqiqotning samaradorligi uning qaror qabul qilish jarayoniga qanchalik yaqin integratsiyalashganligi bilan belgilanadi va rahbariyatning qiziqishi bu jarayonni tezlashtiradi.
Source: www.gazeta.uz